Gece gündüz hayaline döndüğüm

Hacı Bektaş'a seslenen bir niyaz nefesi. Şair önce rüyada görünmesini, sonra kırılan bendinin sarılmasını ister; pîri buluta, yağmura, yele, aya dönüşen bir varlık olarak anlatır ve mahşerde imdada çağırarak kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gece gündüz hayaline döndüğüm

   Bir gece rüyama gir Hacı Bektaş

   Günahkârım günâhkârdan bezerim

   Özüm dâra çektim sor Hacı Bektaş

   1Gece gündüz hayaline yöneldiğim,

   2bir gece rüyama gir Hacı Bektaş.

   3Günahkârım, günahkârdan da bezerim;

   4özümü dâra çektim, sor Hacı Bektaş.

   Nefes tek bir dilekle açılıyor: gece gündüz hayaline dönülen pîrin bir kez de rüyada görünmesi. Üçüncü dize suçu ikiye katlıyor, hem günahkâr olmak hem günahkârdan tiksinmek. Dördüncü dizedeki "dâra çekmek" darağacı değil, Bektaşî erkânında meydana çıkıp sorguya durmaktır; şair kendini o sorguya kendi eliyle veriyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yandı bu kulunun nedir çaresi

   Gene tazelendi yürek yaresi

   Unulmaz derdlere derman olası

   Bu sınık bendimi sar Hacı Bektaş

   1Bu kulun yandı, çaresi nedir?

   2Yürek yarası yine tazelendi.

   3İyileşmez dertlere derman olasın;

   4bu kırık bendimi sar Hacı Bektaş.

   Dörtlük bir hekim çağrısı gibi kuruluyor: yanık, taze yara, unulmaz dert, sonunda sargı. "Bend" hem bağ hem su seddidir; sınık bendi sarmak, hem kırık bir uzvu sarmak hem yıkılmış bir seti onarmak demeye gelir. Nakarattaki "sar" böylece iki işi birden görüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Arının yaptığı bala benzersin

   Şu garib ellerde gönlün eğlersin

   Bendidüben ikrarına bağlarsın

   Sâilin sattığı kul Hacı Bektaş

   1Arının yaptığı bala benzersin,

   2şu gurbet ellerinde gönlünü eğlersin.

   3Bağlayıp ikrarına bağlarsın;

   4isteyenin sattığı kulum Hacı Bektaş.

   Övgü bir benzetmeyle başlayıp erkâna geçiyor: bal gibi tatlı olan pîr, aynı zamanda talibi ikrarına bağlayandır. "Bendidüben" bağlamak fiilini bir kez daha kuruyor, önceki dörtlüğün sınık bendiyle sesçe eşleşiyor. Son dize kapalı; sâilin sattığı kulun kim olduğu kaynakta açık değil.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gâhi bulut olup göğe ağarsın

   Gâhi yağmur olup yere yağarsın

   Ay mısın, gün müsün gökten doğarsın

   Ilgıt ılgıt esen yel Hacı Bektaş

   1Kimi zaman bulut olup göğe yükselirsin,

   2kimi zaman yağmur olup yere yağarsın.

   3Ay mısın, güneş misin, gökten doğarsın;

   4hafif hafif esen yelsin Hacı Bektaş.

   Menkıbelerdeki don değiştirme burada dört unsura yayılıyor: hava, su, ışık, yel. "Gâhi ... gâhi" ikilisi yükselişle inişi karşı karşıya koyuyor, üçüncü dizedeki soru ise pîri tek bir surete bağlamayı reddediyor. Bir sonraki dörtlükteki "dörd anasır" bu sayımın adını koyacak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Derdimin dermanı yaramın öcü

   Dörd anasır mevcud gürûh-i nâcî

   Belinde kemeri başında tacı

   Yüzünde parlıyor nur Hacı Bektaş

   1Derdimin dermanı, yaramın öcü;

   2dört unsur sende mevcut, kurtulmuş bölük.

   3Belinde kemeri, başında tacı,

   4yüzünde nur parlıyor Hacı Bektaş.

   Önceki dörtlüğün buluta, yağmura, yele dağılan pîri burada toparlanıp bir surete kavuşuyor: kemer, taç, yüzdeki nur. "Gürûh-i nâcî" kurtuluşa erecek bölük demektir ve Bektaşî nefeslerinde topluluğun kendine verdiği addır; dört unsurun onda toplanması, o topluluğun tamamlığını söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Daima Kul Himmet eder niyazı

   Pir Sultan yolundan ayırma bizi

   Ol mahşer gününde isteriz sizi

   Muhammed önünde car Hacı Bektaş

   1Kul Himmet durmadan niyazını eder:

   2Pir Sultan'ın yolundan bizi ayırma.

   3O mahşer gününde sizi isteriz;

   4Muhammed'in önünde imdadımıza yetiş Hacı Bektaş.

   Mahlas dizenin içinde ve niyazın öznesi olarak geçiyor. Dilek burada tek kişiden topluluğa açılıyor: "bizi", "isteriz". "Car" imdada çağırmak demektir; kapanış, dünyadaki niyazı mahşer gününe taşıyıp Muhammed'in huzurunda bir şefaat isteğine çeviriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle