Allah Bir Muhammed Ali

Dört dörtlük boyunca aynı istek başka başka biçimlerde tekrarlanıyor: bana bak, yüzünü göster, muradımı ver. Nefes bir cem duasının söz kalıplarını alıp kişisel bir yakarışa dönüştürüyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Allah bir Muhammed Ali

   Nazar eyle bâri bana

   İzz ü celâlin aşkına

   Çektirme şol zârı bana

   1Allah birdir, Muhammed Ali;

   2hiç değilse bana bir bak.

   3İzzetinin ve celâlinin aşkına,

   4şu ağlayışı bana çektirme.

   İlk dize fiili olmayan bir formüldür; cemde söylenen bir tekbir gibi durur ve dörtlük kişisel bir dileği bu hazır kalıba iliştirir. “Bâri” isteği bilerek küçültüyor: hepsi değil, hiç olmazsa bir bakış. “İzz ü celâl” ise ilâhî büyüklüğün sıfatları, burada esirgenme talebinde bir dayanak olarak öne sürülüyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Pirlerden inüb Hû deriz

   Yalan dünyâyı nideriz

   Ölürüz hasret gideriz

   Göster şol dîdârı bana

   1Pirlerden gelip “Hû” deriz;

   2yalan dünyayı ne yapalım?

   3Ölürüz, hasretle gideriz;

   4şu yüzü bana göster.

   “Hû” dervişin zikir hecesidir ve dörtlük onu seçilmiş bir söz değil, pirlerden inen bir miras olarak sunuyor. Korkulan şey ölüm değil, kavuşmadan ölmek; son dize bu korkuyu tek bir emre indirgiyor. Her dörtlüğün son dizesi böyle bir istekle bitecek.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Muhammed Ali’dir server

   Âşıkına varır yalvar

   Her kişinin murâdın ver

   Efendim sevdiğim bana

   1Server Muhammed Ali'dir;

   2âşığına varır, yalvar.

   3Her kişinin muradını ver;

   4efendim, sevdiğim, bana da.

   Dörtlük dört dizede iki kez muhatap değiştiriyor: “yalvar” dinleyiciye, “ver” aracıya söyleniyor. Son dize fiilsiz kalıyor, yani cümle tam da öteki dörtlüklerin isteklerini koyduğu yerde yarım bırakılmış; kaynak metin bu dizeyi böyle veriyor ve tamamlanmadan bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kul Yetim ağlar yerinir

   Aşk hayâliyle sürünür

   Cennet-i Rıdvan görünür

   Şol güzelin kaddi bana

   1Kul Yetim ağlar, yerinir;

   2aşkın hayaliyle sürünür.

   3Rıdvan cenneti görünür

   4şu güzelin boyu bana.

   Mahlas dörtlüğü alışıldık karşılaştırmayı ters çeviriyor: cennet vadedilen bir ödül değil, sevgilinin boyunun benzetildiği şey. Ergun bu “Kul Yetim” mahlaslı metnin Yetim Ali Çelebi'ye ait olma ihtimalinden söz eder, kesin konuşmaz; mahlasın öteki şiirlerdeki “Yetim”den farkı da bu ihtiyatı destekliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle