Söyleñ Cânım Âşıklara Cânân Gerek Gerçeklere

Gerçeklere gerek redifi, cânân ve kurban isteğini mürşidin açtığı sırlar, kişinin kendini bilmesi, devran ve gönlün arınmasıyla sınar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Söyleñ cânım âşıklara cânân gerek gerçeklere

   Cân u baş ten terkin koyup kurbân gerek gerçeklere

   1Söyleyin canım âşıklara: gerçeklere sevgili gerekir;

   2canı, başı ve bedeni terk edip gerçeklere kurban gerekir.

   Matla bir haber gönderir: âşıklara söylenecek şey, gerçeklerin cânân istediğidir. İkinci dize bedeli hemen listeler — can, baş, ten. Sevgili istemek ile kurban olmak aynı cümlede eşitlenince talep bir teslim şartına döner.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Üstâd-ı dîn mürşid olup her sırları ‘ayân gerek

   ‘İlm-i hakîkat kânına fermân gerek gerçeklere

   1Din üstadı mürşit olup bütün sırlar görünür olmalı;

   2hakikat ilmi madenine gerçekler için ferman gerekir.

   İkinci beyit sırrın gizli kalmasını değil ayan olmasını ister; şart, bunu açacak bir üstadın bulunmasıdır. Hakikat ilmi bir kân, yani maden gibi düşünülür: kazılacak yer bellidir, eksik olan kazma iznini veren fermandır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Senden seni bilmek dile sensin saña senden yakın

   Görseñ bile zünnâresin îmân gerek gerçeklere

   1Kendinden kendini bilmeyi dile; sen sana kendinden yakınsın;

   2onun zünnarını görsen bile gerçeklere iman gerekir.

   Üçüncü beyit ‘sen’ zamirini üst üste çevirerek bilgiyi kişinin kendi içine kilitler: en yakın kaynak yine kendisidir. İkinci dize dış işarete karşı uyarır; zünnar görülse bile hüküm görünüşe göre değil imana göre verilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şâhân elin virsün haber alsun kamu etvârını

   Merdâneler devrân ider seyrân gerek gerçeklere

   1Şahların eli haber versin, bütün hâllerini öğrensin;

   2yiğitler devran eder; gerçeklere seyir gerekir.

   Dördüncü beyitte haber elle taşınır: şahların eli verilir, karşılığında bütün tavırlar öğrenilir. Devran eden merdâneler bu bilgiyi durarak değil dönerek edinir; seyir, izlemek kadar hareketin içinde bulunmak demektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şâm u seher dost bâgına tûtîsi dil bülbülleri

   Şol açılan güller gibi handân gerek gerçeklere

   1Sabah akşam dost bahçesine gönlün papağanı ve bülbülleri varır;

   2açılan güller gibi gerçeklere güler yüz gerekir.

   Beşinci beyit günün iki ucunu — akşam ile seher — aynı bahçeye bağlar. Gönül burada tûtî, kuşlar bülbüldür; istenen şey ses değil yüz ifadesidir: açılan gül gibi gülümsemek, içteki hâlin dışa çıkmış biçimi sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Pîriñ izinden yol gider öz şehrine içden içe

   Kalbiñ Hulûs pâk eyleyüp mihmân gerek gerçeklere

   1Pirin izinden yol, içten içe öz şehrine gider;

   2gönlünü arıt, Hulûs; gerçeklere bir konuk gerekir.

   Makta yolu bir şehre çıkarır ama şehir kişinin kendi özüdür; ‘içden içe’ ifadesi mesafeyi derinliğe çevirir. Kalbi arıtmak da ev temizliği gibi düşünülmüştür: konuk ancak önceden hazırlanmış bir yere gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle