Türkistan
Türkistan, coğrafya ile tarih arasında genişleyen ortak bir hafıza yurdu olarak kurulur.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Türkistan, iki dünya eşiğidir,
Türkistan, yiğit Türkün beşiğidir.
Türkistan gibi güzel yerde doğmuş,
Türk'e, Tanrı'nın verdiği nasibidir.
Geçmişte Türkistan'a Turan denmiştir,
Turan'da er Türk'üm doğup büyümüştür..
Turan'ın dalgalı bir tarihi vardır,
Başından çok günler geçmiştir.
Turan'ın tarihi ateşli rüzgâr gibidir,
Gökyüzüne yükselen alev alev ateş gibidir.
Turan'ın yeri ile suyu da başkadır,
Deniz kadar derin, ağır düşünceleri akla getirir.
Turan'ın uçsuz bucaksız çölü nasıldır?
Deniz gibi kıyıları görünmeyen gölü nasıldır?
Turan'ın denen ırmakları,
Taşınca, çölü basan seli nasıldır?
Turan'ın göğe yükselen dağları vardır,
Yüksek başını bembeyaz saçlar örter.
Bağrında nazlı pınar, koşup oynuyor,
Dağın serin damlalarıyla dolup coşuyor.
Rüzgâr esmeyen sapsarı kumlu çölleri var,
Mezar gibi, hiçbir ses yok, ıssız.
Uçsuz bucaksız çölde canlı mı olur?
Geniş kumda cinlerle periler oyun oynarlar.
Turan'ın deniz denecek gölleri vardır,
Aral, dalgalanan uçsuz bucaksız bir deniz.
Bir uçtaki mukaddes Isık Göl'ün,
Bağrında gök yeleli Türk dünyaya gelmiş.
Geçmişteki Oks ve Yaksart, Ceyhun'la Seyhun'dur,
Türkler bu ikisine derler.
O iki mübarek suyun kıyısında
Bulursun şanlı dedenin kabrini.
Turan'ın gibi dağı nasıldır?
Birçok dağ 'a denk olamaz.
Esir yaşayan Türk'ü düşünürsün,
Göğe yükselen Han Tanrı'ya baka baka.
Balkaş'ı bağrına basan Tarbagatay,
İri cüsseli dünyanın göbeği Pamir ve Altay.
Mübarek Kazıkurt Dağı olmasa,
Tufan'da Nuh'un gemisi nasıl durur?
Turan ülkesi de halkı da başka,
Başından fırtına gibi geçen günleri de başka.
Turan'ı tamamıyla idare eden,
Geçmişteki efsanevî han, 'tır.
O, ezelden beri sıradan bir ülke değildir,
Turan'ın durumunu bilirsen, tarihini anlarsın.
Geçmişte güzel Turan'a heveslenenler,
Keyhüsrev ile Zülkarneyn'dir.
Yeryüzünde Turan'a denk yer var mı?
Beşeriyette Türk'e denk millet var mı?
Üstün zekâ, ateşli gayret, keskin hayâl,
Turan'ın yiğitlerine denk olan er var mı?
Doğmuyor beşeriyette Cengiz gibi er,
Deha sahibi, derin düşünceli, çelik ciğerli.
Cengiz gibi bir arslanın bir tek adı,
İnsanın yüreğine cesaret verir.
Cengiz'den Çağatay, Ögedey, Cuci, Töle,
Babalarına çekmişler, hepsi kurt...
Cengiz'in orduyu idare eden iki gözü,
Kaplan Subıtay ile gök yeleli Cebe'dir.
Turan'ın Toragay gibi beyleri vardır,
Temür o beyin ateş gibi doğmuş oğludur.
Aksak Temür, yeryüzüne ateş saçıp,
Yıldırım gibi çakıp, aniden ortaya çıkmıştır.
Turan'ı boşu boşuna övmüyorum,
Turan, bunlarsız da birçok yabancıya tanıştır.
Evde oturup gökyüzüyle sırdaş olmuş,
Bilgili Uluğ Bey'e yetişen âlim azdır.
Şerefli Türk'ün kanı, asil kandır,
Ebu Ali İbn-i Sînâ o kandandır.
Onun ilminin çokluğu sihir sayılmıştır,
Dünyaya hâlâ onun gibi bir âlim gelmiş midir?
Türk'ün musikisini kim küçümsemiş?
Farabî dokuz telli dombırasını.
Doksan dokuz çeşit çaldığı zaman,
Gönlü coşup gözyaşını kim dökmemiş?
Turan'da Türk benzer oynayan bir ateşe,
Türk'ten başkası ateş olarak doğmuş mu?
Türk boyları ata mirasını alıp dağıldıklarında,
Dede mirası Kazak'ta kalmamış mı?
Turan, arslan bir millete vatan olmuş,
Turan'da Kazağım da hanlık kurmuş.
Kazağın kanunları anlaşılır Kasım Han'ı,
Turan'ın birçok yerini idare etmiş.
Nazar Hankadar adil han az bulunur,
Alaş için Esim Han'ın kanunları uygundur.
Tevke Han gibi dâhi bir han toplamıştır,
Köl Töbe'nin başında .
Bu Turan ülkesi ezelden Alaş'ın yeridir,
Turan'da yaşamazsa Alaş'ın kederi gitmez.
Turan'ın toprağında sükûnet bulmuştur,
Alaş'ın yiğidi, arslanı Abılay Han.
Hasret kalınca kim özlemez vatanını?
doğduğu yeri özlemiyor mu?
Arka'nın en saygılısı kalabalık Alaş,
Bilebilsen! Turan da senin ülken!
Geçmişteki Oks ve Yart, Ceyhun'la Seyhun'dur,
Türkler bu ikisine derler.
O iki mübarek suyun kıyısında,
Öyleyse, gitsene dedenin kabrini aramaya!...
1Türkistan, iki dünya eşiğidir,
2Türkistan, yiğit Türkün beşiğidir.
3Türkistan gibi güzel yerde doğmuş,
4Türk'e, Tanrı'nın verdiği nasibidir.
5Geçmişte Türkistan'a Turan denmiştir,
6Turan’da yiğit Türk doğup büyümüştür.
7Turan'ın dalgalı bir tarihi vardır,
8Başından pek çok çalkantılı gün geçmiştir.
9Turan'ın tarihi ateşli rüzgâr gibidir,
10Gökyüzüne yükselen alev alev ateş gibidir.
11Turan'ın yeri ile suyu da başkadır,
12Deniz kadar derin ve ağır düşünceleri akla getirir.
13Turan'ın uçsuz bucaksız çölü nasıldır?
14Deniz gibi kıyıları görünmeyen gölü nasıldır?
15Turan'ın derya denen ırmakları,
16Taşınca, çölü basan seli nasıldır?
17Turan'ın göğe yükselen dağları vardır,
18Yüksek başını bembeyaz saçlar örter.
19Bağrında nazlı pınar, koşup oynuyor,
20Dağın serin damlalarıyla dolup coşar.
21Rüzgâr esmeyen sapsarı kumlu çölleri var,
22Mezar gibi, hiçbir ses yok, ıssız.
23Uçsuz bucaksız çölde canlı mı olur?
24Geniş kumlarda cinlerle periler oyun oynar.
25Turan'ın deniz denecek gölleri vardır,
26Aral, dalgalanan uçsuz bucaksız bir denizdir.
27Bir uçtaki mukaddes Isık Göl'ün,
28Bağrında gök yeleli Türk dünyaya gelmiştir.
29Geçmişteki Oks ve Yaksart, Ceyhun'la Seyhun'dur,
30Türkler bu ikisine derya derler.
31O iki mübarek suyun kıyısında
32Şanlı dedenin kabrini orada bulursun.
33Turan'ın Tiyanşan gibi dağı nasıldır?
34Birçok dağ Tiyanşan'a denk olamaz.
35Esir yaşayan Türk'ü düşünürsün,
36Göğe yükselen Han Tanrı'ya baka baka.
37Balkaş'ı bağrına basan Tarbagatay,
38Dünyanın iri gövdesi ve göbeği Pamir ile Altay’dır.
39Mübarek Kazıkurt Dağı olmasa,
40Tufan'da Nuh'un gemisi nasıl durur?
41Turan ülkesi de halkı da başka,
42Başından fırtına gibi geçen günleri de başka.
43Turan'ı tamamıyla idare eden,
44Geçmişte bütün Turan’ı yöneten efsanevi han Afrasiyab’dır.
45O, ezelden beri sıradan bir ülke değildir,
46Turan'ın durumunu bilirsen, tarihini anlarsın.
47Geçmişte güzel Turan'a heveslenenler,
48Keyhüsrev ile Zülkarneyn'dir.
49Yeryüzünde Turan'a denk yer var mı?
50İnsanlık içinde Türk’e denk bir millet var mı?
51Üstün zekâ, ateşli gayret, keskin hayâl,
52Turan'ın yiğitlerine denk olan er var mı?
53Doğmuyor beşeriyette Cengiz gibi er,
54O, deha sahibi, derin düşünceli ve çelik yüreklidir.
55Cengiz gibi bir arslanın bir tek adı,
56İnsanın yüreğine cesaret verir.
57Cengiz'den Çağatay, Ögedey, Cuci, Töle,
58Babalarına çekmişler; hepsi birer kurt gibidir.
59Cengiz'in orduyu idare eden iki gözü,
60Kaplan Subıtay ile gök yeleli Cebe’dir.
61Turan'ın Toragay gibi beyleri vardır,
62Timur, o beyin ateş gibi doğmuş oğludur.
63Aksak Temür, yeryüzüne ateş saçıp,
64Yıldırım gibi çakıp, aniden ortaya çıkmıştır.
65Turan'ı boşu boşuna övmüyorum,
66Turan bunlar olmasa da birçok yabancıya tanıdıktır.
67Evde oturup gökyüzüyle sırdaş olmuş,
68Bilgili Uluğ Bey'e yetişen âlim azdır.
69Şerefli Türk'ün kanı, asil kandır,
70Ebu Ali İbn-i Sînâ o kandandır.
71Onun ilminin çokluğu sihir sayılmıştır,
72Dünyaya hâlâ onun gibi bir âlim gelmiş midir?
73Türk'ün musikisini kim küçümsemiş?
74Farabî’nin dokuz telli dombırasını kim küçümsemiş?
75Doksan dokuz çeşit çaldığı zaman,
76Gönlü coşup gözyaşını kim dökmemiş?
77Turan’da Türk, oynayan bir ateşe benzer.
78Türk'ten başkası ateş olarak doğmuş mu?
79Türk boyları ata mirasını alıp dağıldıklarında,
80Dede mirası Kazak'ta kalmamış mı?
81Turan, arslan bir millete vatan olmuş,
82Turan'da Kazağım da hanlık kurmuş.
83Kazakların kanunları Kasım Han’dan anlaşılır;
84O, Turan’ın birçok yerini yönetmiştir.
85Nazar Han kadar adil bir han az bulunur;
86Alaş için Esim Han'ın kanunları uygundur.
87Tevke Han gibi dâhi bir han toplamıştır,
88Köl Töbe’nin başında kendi kurultayını.
89Bu Turan ülkesi ezelden Alaş'ın yeridir,
90Turan'da yaşamazsa Alaş'ın kederi gitmez.
91Turan'ın toprağında sükûnet bulmuştur,
92Alaş'ın yiğidi, arslanı Abılay Han.
93Hasret kalınca kim özlemez vatanını?
94Soylu at da doğduğu yeri özlemez mi?
95Arka'nın en saygılısı kalabalık Alaş,
96Bilesin: Turan senin de ülkendir!
97Geçmişteki Oks ile Yaksart, Ceyhun ile Seyhun’dur.
98Türkler bu ikisine derya derler.
99O iki mübarek suyun kıyısında,
100Öyleyse git, dedenin kabrini ara!
Metnin kaynağı
Şiir, bağlı kaynakta Magcan Cumabay adına kayıtlıdır; başlık, gövde ve şair kimliği sabit kaynak zinciriyle eşleştirilmiştir.
Atıf kanıtını aç ↗Metin, Türkçe Vikikaynak'ın 142105 numaralı sabit revizyonuna bağlıdır. Günümüz Türkçesi ve açıklamalar ayrı editoryal katmandır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Türkistan, coğrafya ile tarih arasında genişleyen ortak bir hafıza yurdu olarak kurulur. Çöl, göl, dağ ve ırmak tasvirlerini Afrasiyab’dan Abılay Han’a uzanan hükümdar ve bilginler dizisi izler; son çağrı, okuru soy geçmişinin kabrini aramaya ve yurdu yeniden sahiplenmeye yöneltir.