Vardım ki Yurdum Issız

Bayburtlu Zihnî, geri döndüğü yurdu sevgilinin, meclisin ve baharın terk ettiği bir harabe olarak görür. Kırık camlardan diken basmış çiçeklere, yılanların aldığı Süleyman tahtına kadar her görüntü eski neşenin gama dönüşünü gösterir; bağ, bahçıvan ve bülbül birlikte ağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Vardım ki yurdumdan ayak götürmüş

   Yavru gitmiş ıssız kalmış otağı

   1Vardım; herkes yurdumdan çekip gitmiş.

   2Sevgili gitmiş, çadırı ıssız kalmış.

   Yurda dönüldüğünde herkesin çekip gittiği, sevgilinin otağının ıssız kaldığı görülür. Dönüş kavuşma getirmez; boş çadır yitirilen insan topluluğunun ve eski hayatın ilk kanıtıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Camlar şikest olmuş meyler dökülmüş

   Sakiler meclisten çekmiş ayağı

   1Camlar kırılmış, şaraplar dökülmüş.

   2Sâkîler de artık meclise uğramaz olmuş.

   Kırılmış camlar ve dökülmüş şaraplar eğlence meclisinin dağıldığını gösterir; sâkîlerin artık uğramaması bu yıkımı insan yokluğuyla tamamlar. Eski neşeden geriye yalnız maddî kalıntılar kalmıştır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kangı dağda bulsam ben o merali

   Kangı yerde görsem çeşmi gazali

   1O maral gibi sevgiliyi hangi dağda bulsam?

   2O ceylan gözlüyü hangi yerde görsem?

   Şair maral gibi sevgiliyi hangi dağda, ceylan gözlüyü hangi yerde bulacağını sorar. Arayışın iki soruya bölünmesi, sevgilinin hem güzelliğini hem ulaşılmazlığını tabiat içinde büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Avcılardan kaçmış ceylân misali

   Geçmiş dağdan dağa yoktur durağı

   1Avcılardan kaçan bir ceylan gibi,

   2dağdan dağa geçmiş; durduğu bir yer yok.

   Sevgili avcılardan kaçan ceylan gibi dağdan dağa geçmiş ve hiçbir yerde durmamıştır. Göç, keyfî bir terk ediş değil tehlikeden kaçış görüntüsü kazanır; anlatıcının onu bulamaması da açıklanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Lâleyi, sünbülü, gülü har almış

   Zevku şevk ehlini âhü zâr almış

   1Laleyi, sümbülü ve gülü diken kaplamış.

   2Neşe sahiplerinin yerini ah ve feryat almış.

   Lale, sümbül ve gülü diken kaplarken neşe sahiplerinin yerini ah edenler almıştır. Bahçedeki bozulma ile topluluğun kederi paralel ilerler; yurt hem doğası hem insanlarıyla yas tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Süleyman tahtını sanki mar almış

   Gama tebdil olmuş ülfetin çağı

   1Sanki Süleyman’ın tahtını yılanlar ele geçirmiş.

   2Dostluk zamanı kedere dönüşmüş.

   Süleyman’ın tahtını yılanların ele geçirmesi düzenin bütünüyle tersine döndüğünü gösterir. Dostluk çağının kedere dönüşmesi de görkemli geçmiş ile şimdiki yıkım arasındaki farkı açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   ZİHNÎ derd elinden her zaman ağlar

   Sordum ki bağ ağlar bağıban ağlar

   1Zihnî, derdin elinden durmadan ağlar.

   2Sordum; bağ da ağlıyor, bahçıvan da.

   Zihnî’nin sürekli ağlamasına bağ ile bahçıvan da katılır. Kişisel yas çevreye yayılır; yurdun kaybı yalnız şairin değil, toprağın ve onu işleyen insanın ortak acısı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Sünbüller perişan güller kan ağlar

   Şeyda bülbül terkedeli bu bağı

   1Sümbüller perişan, güller kanlı gözyaşı döküyor.

   2Çılgın bülbül bu bahçeyi terk ettiğinden beri böyledir.

   Sümbüller perişan, güller kan ağlar; çünkü çılgın bülbül bahçeyi terk etmiştir. Şiir sevgilinin ve topluluğun yokluğunu gül-bülbül düzeninin bozulmasıyla özetleyerek kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle