Varlıġıñ Mahv Eyleyüp Cândan Fedâ İtseñ Nola

Nola redifi, benliği yok etme, hakikat haccı, gönül evini kurma ve aşk pirine uyma eylemlerini çekinilecek değil denenebilecek adımlar sayar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Varlıġıñ mahv eyleyüp cândan fedâ itseñ nola

   Cân bu ilden göçmeden bir bir edâ itseñ nola

   1Varlığını yok edip canından feda etsen ne olur?

   2Can bu dünyadan göçmeden borçlarını bir bir ödesen ne olur?

   Redif olan “itseñ nola”, buyruk yerine bir öneri kurar ve isteneni tehdit olmaktan çıkarır. İkinci dizedeki “bir bir edâ” ifadesi hesabı ölüme bırakmaz; borç toptan değil, kalem kalem ödenmesi gereken bir şey sayılır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sevdigiñ kevneyn içinde hüsnüni kılsıñ tavâf

   Ol hakîkat haccını dilden kazâ itseñ nola

   1Sevdiğin, iki âlem içinde güzelliği tavaf etsin;

   2o hakikat haccını gönülden kaza etsen ne olur?

   Tavaf ve hac sözcükleri yönü bir yapıdan güzelliğe çevirir; dönülen şey bir mekân değil, sevilenin görünüşüdür. “Kazâ” sözcüğü vaktinde yapılamamış bir ibadeti sonradan yerine getirmeyi ima ettiği için, geç kalmışlık baştan kabul edilmiş olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bunca göñlüñ tahtına mihmân olur dilber seniñ

   Kalb eviñ âbâd idüp muhkem binâ itseñ nola

   1Senin sevgilin bunca gönül tahtına konuk olur;

   2gönül evini bayındır edip sağlam bina etsen ne olur?

   Gönül önce taht, hemen ardından ev olarak anılır; iki imge de konuğun ağırlanacağı bir yer gerektirir. “Muhkem binâ” isteği iç dünyayı duyguya değil sağlamlığa, yani bakımı yapılmış bir yapıya benzetir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Seyr ider erler makâmın bezm-i lâhûd içre ol

   Nûr-ı zâtıñla cihânı âşinâ itseñ nola

   1Erler onun makamını lâhut meclisinde seyreder;

   2zatının nuruyla dünyayı tanış kılarsan ne olur?

   Erlerin makamı bir varış noktası olarak değil, seyredilen bir görüntü olarak sunulur. İkinci dize bu içe dönük sahneyi dışa açar: kazanılan nur saklanacak bir şey değil, dünyayı tanıdık kılmakta kullanılacak bir ışıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mürşid-i kâmil diler iseñ hakâyık reh-nümâ

   İbtidâdan pîr-i ‘ışka iktidâ itseñ nola

   1Hakikat yolunu gösteren kâmil mürşit istersen,

   2başlangıçtan aşk pirine uyarsan ne olur?

   Rehber arayışı burada bir kişi arayışına indirgenmez; istenen şey hakikatleri gösteren kılavuzdur. “İbtidâdan” kaydı ise uymanın yolun ortasında değil, daha ilk adımda başlaması gerektiğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şeyh Hulûsî söyle derdiñ merhemi olsun tabîb

   ‘Âşık-ı bî-çâresiñ derdiñ devâ itseñ nola

   1Ey Şeyh Hulûsî, derdini söyle; tabip merhemin olsun;

   2çaresiz âşıksın, derdini deva etsen ne olur?

   Makta tek bir şart koyar: derdin söylenmesi. Söylemek burada şikâyet değil, tedavinin ilk işlemidir; çaresizlik gizlendiği sürece çaresizdir, dile geldiğinde ise merhemi olan bir derde dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle