Yeşil Abdal dört kitabı

Yeşil Abdal; dört kitabın yazılması, ruhun bedene gelişi, doğmadan ölüm, karanlıkta kalan Kul Hamza, balığın içinde kılınan namaz, İsmail’e indirilen koç ve ölüm karşısında cevabı dinleyiciye bırakılan sorular sıralar. Şiir, adı verilmeyen balık-kursağı anlatısından Azrâil’in kendi canını kimin alabileceği bilmecesine uzanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yeşil Abdal dört kitabı

   Cem’eyleyip yazan kimdir

   Ya mağripte atlan topu

   Ya meşrikte çelen kimdir

   1Yeşil Abdal dört kitabı

   2Dört kitabı bir araya getirip yazan kimdir?

   3Batıda atılan topu,

   4doğuda karşılayan kimdir?

   Yeşil Abdal dört kitabı kimin bir araya getirip yazdığını, batıda atılan topu doğuda kimin karşıladığını sorar. Vahiy bilgisi ile uzak mesafeyi aşan kudret aynı bilmece düzeninde dinleyicinin önüne konur.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ateş yakıp çiğ pişmeden

   Rûhu tene kavuşmadan

   Ana rahmine düşmeden

   Yâ doğmadan ölen kimdir

   1Ateş yanmadan ve çiğ olan pişmeden önce,

   2Rûhu bedene kavuşmadan

   3Ana rahmine düşmeden,

   4Doğmadan önce ölen kimdir?

   Ateş yanmadan ve çiğ pişmeden, ruh bedene kavuşmadan, ana rahmine düşmeden ölenin kim olduğu sorulur. Zaman sırasını ters çeviren soru, yaratılış öncesi varlık ve ölüm üzerine düşünmeye zorlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir göl vermişler sülüğe

   Deryâ ummandır balığa

   On sekiz yıl karanlığa

   Kul Hamza’yı salan kimdir

   1Sülüğe bir göl verilmiştir.

   2Balık için deniz engin bir ummandır.

   3On sekiz yıl karanlığa

   4Kul Hamza’yı on sekiz yıl karanlığa salan kimdir?

   Sülüğe küçük bir göl, balığa derya verilir; Kul Hamza’nın on sekiz yıl karanlığa kim tarafından salındığı sorulur. Ölçek farkı ile uzun karanlık hapsi, kudretin canlılara ayırdığı farklı kaderleri yan yana getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Balık öküz ayağında

   Çihan solunda sağında

   Kırk yıl balık kursağında

   Beş vaktini kılan kimdir

   1Balığın öküzün ayağında bulunduğu söylenir.

   2Dünya onun solunda ve sağındadır.

   3Kırk yıl balık kursağında

   4Balığın kursağında kırk yıl boyunca beş vakit namaz kılan kimdir?

   Dünyanın balık ve öküz üstündeki düzeni anılır; balığın kursağında kırk yıl boyunca beş vakit namaz kılanın kimliği sorulur. Yunus kıssasını çağrıştıran bilmece, ibadetin en kapalı yerde bile sürmesini vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ali Hamza Hasan üçü

   Cennettir Kâbe’nin içi

   İsmâil’e inen koçu

   Bıçak urup kesen kimdir

   1Ali Hamza Hasan üçü

   2Kâbe’nin içi cennettir.

   3İsmâil'e inen koçu

   4İsmail’e indirilen koçu bıçakla kesen kimdir?

   Ali, Hamza ve Hasan ile Kâbe içindeki cennet anıldıktan sonra İsmail’e inen koçu kimin bıçakla kestiği sorulur. Kurban kıssası, kahraman ve kutsal mekân adları arasında teslimiyet sınavı olarak belirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hak resûlü geçti çağlar

   Kaçamaz dağ ile taşlar

   Her kimi sorarsam ağlar

   Yâ felekten gülen kimdir

   1Hakk’ın resulü çağları aşıp geçti.

   2Dağlar ve taşlar kaçamaz.

   3Her kimi sorarsam ağlar

   4Felekten yana kimin güldüğü soruluyor; “felekten gülmek” sözünün anlam bağı açık değildir.

   Hak Resulü çağları aşar; dağ ve taş kaçamaz, sorulan herkes ağlar, fakat felekten kimin güldüğü bilinmez. Dörtlük, zaman ve kader karşısında bütün varlıkların ortak aczini ağlama görüntüsünde toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yeşil Abdal söz ulunun

   Ko gezsin dünyâ delinin

   Son deminde Azrâil’in

   Kendi canın alan kimdir

   1Yeşil Abdal der ki söz ulularındır.

   2Bırak, deli dünyayı gezsin.

   3Son anında Azrâil'in

   4Son anında Azrâil’in canını alan kimdir?

   Yeşil Abdal sözün uluya ait olduğunu söyler, deliyi dünya gezisine bırakır ve son anda Azrâil’in kendi canını kimin alacağını sorar. Mahlaslı son bilmece, ölüm meleğini bile ölüm yasasının içine çekerek diziyi kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle