Rıza Tevfik Bölükbaşı

Rıza Tevfik Bölükbaşı kimdir?

Rıza Tevfik Bölükbaşı (1869–1949), şair, hekim, felsefeci ve siyasetçi. “Filozof Rıza” lakabıyla tanındı; edebiyatta ise en çok halk şiirinin sade diliyle yazdığı koşmalarla kaldı.

“Uçun Kuşlar Uçun” gibi şiirleri, gurbet duygusunu Türkçede en yaygın karşılık bulmuş metinler arasındadır.

Hayatı ve yaşadığı çevre

1869'da Edirne'nin Cisr-i Mustafa Paşa kazasında doğdu. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'yi bitirdi ve hekimlik yaptı.

İkinci Meşrutiyet'te İttihat ve Terakki'ye katıldı, sonra ayrılıp Hürriyet ve İtilaf Fırkası'na geçti. Maarif Nazırlığı ve Şûrâ-yı Devlet reisliği yaptı.

1920'de Sevr Antlaşması'nı imzalayan Osmanlı heyetinde yer aldı. Bu sebeple Yüzellilikler listesine alındı ve yurttan çıkarıldı; Lübnan, Ürdün ve Mısır'da yaşadı. 1943'te affedilerek döndü, 1949'da İstanbul'da öldü.

Şiir anlayışı ve dili

Aruzla da yazdı ama kalıcı olan, halk şiirinin on birli hece ölçüsü ve koşma kalıbıyla söylediği şiirlerdir. Süssüz, doğrudan, ezgiye yakın bir dil kullandı.

Temaları belirgin: doğduğu yere duyulan özlem, ölümün huzurlu bir kurtuluş olarak istenmesi, kaderle hesaplaşma. Sürgün yılları bu temaları derinleştirdi.

Felsefe eğitiminin izini şiirde doğrudan görmek zordur; onu daha çok düzyazılarında ve tartışmalarında kullandı. Şiir onun için düşünce alanı değil, duygunun sığındığı yerdi.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• Serâb-ı Ömrüm (1934)Şiirlerini topladığı ana kitabı.
• Abdülhak Hâmid ve Mülâhazât-ı FelsefiyesiEdebiyat ve felsefe üzerine incelemesi.
• Mufassal Kâmûs-ı FelsefeTamamlanamayan felsefe sözlüğü.

Edebiyat tarihindeki yeri

Siyasî hayatı tartışmalı kaldı ama şiirleri o tartışmanın dışında yaşadı; “Uçun Kuşlar” bugün de gurbet denince ilk anılan metinlerden biridir.