Uçun Kuşlar Uçun

Kuşlara doğduğu yere uçmaları çağrısında bulunan koşma, görülmeyen memleket manzarasını sorularla kurar; geçmiş güzel günleri, yankısız feryadı ve sürekli çalkalanan gönlü gurbet duygusunda birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Uçun kuşlar uçun, doğduğum yere

   Şimdi dağlarında mor sümbül vardır

   Ormanlar koynunda bir serin dere

   Dikenler içinde sarı gül vardır

   1Uçun kuşlar uçun, doğduğum yere;

   2şimdi dağlarında mor sümbül vardır,

   3ormanların koynunda serin bir dere,

   4dikenler arasında sarı gül vardır.

   Şiir bir emirle açılıyor ama emri yerine getirecek olan kuşlar — şairin kendisi gidemiyor. “Vardır” yüklemi bir bilgi değil bir inanç: orayı görmüyor, orada olduğunu biliyor. Son dizedeki diken–gül birlikteliği ise memleketin güzelliğinin sancıdan ayrılamayacağını söylüyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   O çay ağır akar, yorgun mu bilmem

   Mehtabı hasta mı, solgun mu bilmem

   Yaslı gelin gibi mahzun mu bilmem

   Yüce dağ başında siyah tül vardır

   1O çay ağır akar; yorgun mu, bilmem.

   2Mehtabı hasta mı, solgun mu, bilmem.

   3Yaslı bir gelin gibi hüzünlü mü, bilmem;

   4yüce dağ başında siyah bir tül vardır.

   Üç dize ‘bilmem’ ile biter; konuşan çayın yorgun, ay ışığının hasta veya solgun, manzaranın yaslı bir gelin gibi mahzun olup olmadığını sorar. Bu sorular hafıza kaybı ilan etmez, uzaktan görülemeyen manzaranın hâlini belirsiz bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Orda geçti benim güzel günlerim

   O demleri anıp bugün inlerim

   Destan-ı ömrümü okur dinlerim

   İçimde oralı bir bülbül vardır

   1Benim güzel günlerim orada geçti;

   2o zamanları anıp bugün inliyorum.

   3Ömrümün destanını okuyup dinliyorum;

   4içimde oralı bir bülbül vardır.

   Konuşan güzel günlerini anıp inler ve ömrünün destanını hem okur hem dinler. Aynı kişinin iki eylemi üstlenmesi içe dönük hatırlamayı gösterir; kaynak başka bir dinleyenin bulunmadığını söylemez. İçindeki oralı bülbül, memleket sesini gönülde taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Uçun kuşlar uçun, burda vefa yok

   Öyle akarsular, öyle hava yok

   Feryadıma karşı aks-i sada yok

   Bu yangın yerinde soğuk kül vardır

   1Uçun kuşlar uçun, burada vefa yok;

   2öyle akarsular, öyle hava yok.

   3Feryadıma karşılık veren bir yankı yok;

   4bu yangın yerinde soğuk kül vardır.

   Açılış dizesi dönüyor ama yön değişiyor: ilk bentte “oraya uçun”, burada “buradan gidin”. Üç dize üst üste “yok” diyor ve “aks-i sada yok” en ağırı — bağırıyor, yankı bile gelmiyor. Yangın çoktan sönmüş, geriye ısısı olmayan kül kalmış.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hey Rıza kederin başından aşkın

   Bitip tükenmiyor elem-i aşkın

   Sende derya gibi daima taşkın

   Daima çalkanır bir gönül vardır

   1Hey Rıza, kederin başından aşmış;

   2aşkının acısı bitip tükenmiyor.

   3Sende deniz gibi hep taşkın,

   4hep çalkanan bir gönül vardır.

   Koşma geleneğine uygun olarak son bentte şair kendi adını anıyor. Bütün şiir boyunca dışarıya bakan göz sona doğru içe dönüyor: özlenen yer değil, o yeri özleyen gönül anlatılıyor. “Vardır” yüklemi dört bentte manzarayı kurmuştu; burada aynı yüklem gönlü kuruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle