Zeyneb Hatun

Zeyneb Hatun kimdir?

Zeyneb Hatun (ö. yak. 1474), Türk edebiyatında adı bilinen ilk kadın divan şairidir. Mihrî Hatun'dan bir kuşak öncedir.

Eserinin büyük kısmı kayıp; elde kalan az sayıda şiiri, döneminde bir kadının şair olarak var olabilmesinin ne demek olduğunu göstermesi bakımından değerlidir.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Amasya'da ya da Kastamonu'da doğduğu söylenir. Babası bir kadıdır ve kızının Arapça, Farsça öğrenmesine izin vermiştir — dönemi için sıra dışı bir durum.

Kaynaklara göre Fatih Sultan Mehmed'e bir divan sundu. Evlendikten sonra şiiri bıraktığı ya da bırakmaya zorlandığı rivayet edilir.

Yaklaşık 1474'te öldü. Divanı günümüze ulaşmadı; şiirleri tezkirelerde ve mecmualarda korunan parçalardan biliniyor.

Şiir anlayışı ve dili

Klasik gazel diline hâkimdir; mazmunları ve aruzu kusursuz kullanır.

Elde kalan şiirinde dikkat çeken şey son beyittir: kendine seslenerek “kadın gibi dünya süsüne meyletme, mertçe davran” der. Dönemin toplumsal beklentisini doğrudan adlandırıp reddeden bir ifade.

Şiirini “divan ü defter” etmeyi, yani derleyip kayda geçirmeyi kendine öğütler — bir kadın şairin kalıcılık kaygısı metnin içine yazılmıştır.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• DîvânKaynaklarda anılıyor; günümüze ulaşmadı.
• Dağınık şiirlerTezkire ve mecmualarda korunan az sayıda gazel.

Edebiyat tarihindeki yeri

Türk şiirinde kadın şair geleneğinin bilinen başlangıcı. Mihrî Hatun'un yolu ondan geçer.