Berâ-yı Tecdîd-i Câmi‘-i Abdurrahmân Velî

Depremde harap olup namaz kılınamayan Abdurrahmân Velî mescidinin şeyhülislâm Murtazâ Efendi tarafından yenilenmesi 1166'da anlatılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   ǾAbd-i raĥmān velįnüñ mescidin kıldı cedįd

   Murtażā-yı dįn ü devlet şeyħü’l-islām ĥāliyā

   1Abdurrahmân Velî'nin mescidini yeniledi,

   2din ve devletin Murtazâ'sı, bugünkü şeyhülislâm.

   Beyit önce işi, sonra işi yapanı söyler; sıralama eseri kişinin önüne geçirir. Yenileyen kişi adıyla değil makamıyla anılır ve ‘hâliyâ’, yani ‘şimdiki’ kaydıyla zamana bağlanır. Mescidin adı ise onu kuran veliden gelir; iki nesil aynı beyitte buluşur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Zelzele anı ħarāb idüp kılınmazken namāz

   Mü’mināna şimdi beş vaķte olındı eś-śalā

   1Deprem onu harap etmiş, namaz kılınamaz olmuşken,

   2şimdi müminlere beş vakit çağrı yapıldı.

   Onarımın gerekçesi burada verilir ve ölçü mimarî değil ibadettir: yıkılan bina değil, kesilen namazdır. İkinci dize kaybın giderilişini sesle bildirir — ‘es-salâ’ çağrısı geri döner. Yapının ayağa kalkışı görüntüyle değil, yeniden duyulan bir sesle kanıtlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Pür-śadāķat-kār olan dāǾį emriyle anuñ

   Ol mübārek mescidi ŧabǾıyla kıldı pür-żiyā

   1Tam sadakatli duacı, onun emriyle,

   2o mübarek mescidi yeteneğiyle ışıkla doldurdu.

   Beyit araya üçüncü bir kişiyi sokar: emri yerine getiren sadakatli duacı. Yapan ile yaptıran ayrılınca övgü de bölüşülür. ‘Pür-sadâkat’ ile ‘pür-ziyâ’ arasındaki tekrar da kişinin bağlılığı ile mekânın aydınlığını aynı doluluk sözcüğüyle eşleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şeş-cihātı ħūb olup tārįħe imdād eyledi

   Oldı taǾmįr ile nev bu mescid aĥsen binā

   1Altı yönü güzelleşip tarihe yardım etti;

   2bu mescit onarımla yeni ve çok güzel bir bina oldu.

   Yapının ‘altı yönü’ anılarak eksiksizliği söylenir; güzellik tek bir cepheyle değil bütün yönlerle ölçülür. ‘Târîhe imdâd’ ifadesi hesabın kendisini bir yardım işi gibi gösterir. Son dize de onarımı yeniden yapmaya eşitler: tamir edilen mescit ‘nev’, yani yeni sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle