Eski Câmi‘in Tecdîdine Târîh

Yıkılmış Eski Cami'nin Mahmûd Han'ın emri, gayreti ve sağlam kararıyla yeniden ibadete uygun hâle gelişi 1167'de anlatılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   ǾAdl-ile bezm-i cihānda pādişāh-ı Ǿālemüñ

   Salŧanatla ola yā Rab devlet ü Ǿömri mezįd

   1Dünya meclisinde adaletli padişahın,

   2ey Tanrı, talihi ve ömrü saltanatla artsın.

   Açılış dünyayı bir bezm, yani meclis olarak kurar ve padişahı bu meclisin adaletli sahibi yapar. Beyit övgüden çok duadır: ‘yâ Rab’ nidasıyla muhatap değiştirilir; istenen de mal ya da zafer değil ‘mezîd’, ömrün ve devletin artmasıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çok ħarāb-ābādı maǾmūr eyledi lûŧfı ile

   Źātını lûŧfı-ile maǾmūr eyle Rabb-i Mecįd

   1Lütfuyla birçok harap yeri bayındır etti;

   2ey Yüce Tanrı, onun zatını da lütfunla mamur et.

   Beyit aynı iki sözcüğü — lütuf ve mamur — iki dizede yer değiştirerek kullanır: padişah lütfuyla harap yerleri imar eder, dua ise Tanrı'dan onun zâtını aynı fiille imar etmesini ister. İmar böylece taştan insana geçen bir karşılık zincirine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Münhedim olmış iken bu cāmiǾ-i aǾlā daħį

   Himmet-ile buldı bünyād idicek merd-i reşįd

   1Bu yüce cami de yıkılmışken,

   2doğru kişi gayret edip yapınca temele kavuştu.

   Şimdi konu belirir: yıkılmış bir cami. ‘Münhedim’ ile ‘bünyâd’ karşıtlığı yıkılanla temel atılanı aynı beyitte tutar. Yapıyı ayağa kaldıran kişi adıyla değil sıfatıyla anılır — ‘merd-i reşîd’, yani doğru yolda yürüyen adam; iş, kimliğin önüne geçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İmtiŝāl-i emr ile ol bezl-i maķdūr eyleyüp

   İtdi müstaĥkem binā śarf eyleyüp rā-yı sedįd

   1Emre uyarak bütün imkânını harcadı;

   2sağlam görüşünü kullanıp yapıyı dayanıklı kıldı.

   Beyit yapının neyle ayakta durduğunu üçe böler: emre uyma, gücün son sınırına kadar harcama ve sağlam görüş. Sonuncusu dikkat çekicidir; ‘râ-yı sedîd’ para gibi ‘sarf’ edilir, yani doğru karar da inşaata giren bir malzeme sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bį-bedel tārįħini yād ile didiler Nažįr

   Kıldı Maĥmūd Ħān eski cāmiǾi ĥālā cedįd

   1Ey Nazîr, eşsiz tarihini anarak söylediler:

   2Mahmûd Han Eski Cami'yi şimdi yeniledi.

   Tarihi söyleyen tek kişi değil, ‘didiler’ ile çoğuldur; anma işi topluluğa mal edilir. Kapanış dizesi yapının kendi adıyla oynar: ‘eski’ diye anılan cami artık ‘cedîd’dir. Tarih düşürme burada bir kelime oyununu aynı anda hüküm hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle