Acap mıdır Duman Çökse Başıma

Gözden kaybolan sevgili yüzünden gözyaşı dünya suyu gibi akar; istihare, sabah yeli ve vuslat soruları cevapsız kalırken dağlarla başı aynı dumana bürünür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Acap mıdır duman çökse başıma

   Kara gözlüm gözden nihan oluptur

   1Başıma duman çökse şaşılır mı?

   2Kara gözlüm görünmez olmuştur.

   Başına duman çökmesi, kara gözlünün görünmez oluşunu dış manzaraya taşıyan şaşkın bir soru hâlindedir. Duman, sevgilinin yokluğunu anlatıcının başına taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nazar eyle akan çeşmim yaşına

   Cihan suyu gibi revan oluptur

   1Akan gözyaşıma bak;

   2Dünya suyu gibi akıp gidiyor.

   Gözyaşının dünya suyu gibi akması, sevgilinin yokluğunu kişisel acıdan taşan büyük bir sele dönüştürür. Gözyaşı kişisel sınırı aşarak cihan ölçeğine çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hercai dilbere gönül vermişim

   Başıma dünyanın gamın almışım

   1Vefasız bir güzele gönül vermişim;

   2Dünyanın bütün kederini başıma almışım.

   Hercai güzele gönül vermek, dünyanın bütün gamını isteyerek başına alma biçiminde acı bir öz eleştiri taşır. Gönül verme kararı dünyanın bütün gamına bedel olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İstihâre edüp düşte görmüşüm

   Benim hâlim gayri yaman oluptur

   1İstihareye yatıp düşte görmüşüm;

   2Benim hâlim artık çok kötü olmuştur.

   İstihareyle düşte bir şey görüldüğü söylenir; nesne eklenmez. İkinci dize anlatıcının hâlinin artık yamanlaştığını bildirir; düşte görülenin kim olduğu tahmin edilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Vuslat günlerine irilir m-ola

   Âşıkın hâtırı sorulur m-ola

   1Kavuşma günlerine erişilir mi?

   2Âşığın hâli hatırı sorulur mu?

   Kavuşma günlerine erişilip erişilmeyeceği ve Âşık’ın hatırının sorulup sorulmayacağı, art arda gelen iki cevapsız soruyla dile getirilir. İki soru da bekleyişe kesin bir cevap vermeden kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bâd-i sabâ esüp varılır m-ola [1]

   Başım gibi dağlar duman oluptur

   1Sabah yeli esince oraya varılır mı?

   2Dağlar da başım gibi dumanlanmıştır.

   Sabah yeliyle gidilebilme sorusu, baş ile dağları aynı dumanda birleştirerek uzaklığın yolunu kapatır. Baş ile dağ aynı duman altında yolun kapanışını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Âşık’ın hâli nice olur yâ Rap

   Kalmadı dağıldı aklım fikrim hep

   1Ey Rabbim, Âşık’ın hâli ne olacak?

   2Aklım ve fikrim bütünüyle dağıldı.

   Akıl ve fikrin dağılması, “Yâ Rab” hitabıyla insan gücünün bittiği yerde ilahî yardıma yönelir. Yâ Rab hitabı dağılan aklın yardım arayışıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ölürsem kanımı etsinler talep

   Kirpiği ok kaşlar keman oluptur

   1Ölürsem kanımın hesabını sorsunlar;

   2Kirpikleri ok, kaşları yay olmuştur.

   Ölüm sonrası kan davası isteği, kirpik ok ve kaş yay imgesini süs olmaktan çıkarıp suç deliline çevirir. Kaş ve kirpik ölümün ardından aranacak fail gibi gösterilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle