Âdem Oğlu

Nefse yenilen insanın çocukluk, gençlik, yaşlılık ve yönetici tipleri üzerinden ölümü unutmasını eleştirir; mahlas dizesi öğüdü zulümden sakınma ve fanilik bilgisiyle kapatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Miskin Âdem oğlanı, nefse zebun olmuşdur

   Hayvan canavar gibi, otlamağa kalmıştır

   1Âciz insanoğlu nefsine yenik düşmüştür.

   2Yabanıl bir hayvan gibi yalnız otlamaya kalmıştır.

   İnsan nefsine yenildiğinde hayatın amacı yalnız beslenmeye kadar daralır; hayvan benzetmesi bedeni değil, iradenin kullanımını eleştirir. ‘Âdem oğlanı’ bütün insanları kapsayan genel bir hitaptır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hergiz ölümün sanmaz, ölesi günin anmaz

   Bu dünyadan usanmaz, gaflet önin almışdur

   1Ölümü hiç düşünmez, öleceği günü anmaz.

   2Bu dünyadan usanmaz; gaflet önünü kesmiştir.

   Ölümü düşünmemek ile dünyadan hiç usanmamak yan yana getirilir; gaflet, kişinin önünü kesen etkin bir engel gibi davranır. Bent korkuyu büyütmekten çok sonluluk bilincinin eksikliğini sorgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Oğlanlar öğüt almaz, yiğitler tevbe kılmaz

   Kocalar taat kılmaz, sarp rüzgâr olmuştur

   1Çocuklar öğüt almaz, yiğitler tövbe etmez.

   2Yaşlılar ibadet etmez; zaman sertleşmiştir.

   Çocuk, yiğit ve yaşlı sıralaması hayatın üç çağını öğüt, tövbe ve ibadet eksiklikleriyle eşler. ‘Sarp rüzgâr’ tek bir kuşağı değil, bütün zamanı zorlaştıran ahlaki iklimi anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Beğler azdı yolundan, bilmez yoksul halinden

   Çıktı rahmet gölünden, nefs gölüne dalmışdur

   1Beyler yolundan sapmış, yoksulun hâlini bilmez.

   2Rahmet gölünden çıkıp nefis gölüne dalmıştır.

   Beylerin yoksulun hâlini bilmemesi siyasal sorumluluk kaybıdır; rahmet gölünden nefis gölüne geçiş bu toplumsal körlüğü manevî sapmayla birleştirir. Su imgesi iki karşıt değer alanı kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yunus sözi alimden, zinhar olma zalimden

   Korkadurın ölümden,cümle doğan ölmüşdür.

   1Yunus'un sözü bilgelerden gelir; sakın zalimlerden olma.

   2Ölümden korkarım; doğanların hepsi ölmüştür.

   Mahlaslı kapanış, bilgeden geldiği söylenen öğüdü zalim olmama buyruğuna bağlar. Konuşanın ölüm korkusu, doğmuş herkesin öldüğü gözlemiyle kişisel kaygıdan evrensel sonluluğa genişler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle