Bu Dert Beni Sine Gönderir

Şair, iyileşmeyen yaraların ve art arda gelen gamların sonunda kendisini mezara götüreceğini söyler. Gözyaşını silemez, sevgilide vefa yerine naz kaldığını görür; Gevherî son bentte zamanın kötülüğünü ve sevincin gamla nöbetleşmesini eleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ahır beni bu dert sine gönderir

   Unulmaz yâreler em em üstüne

   1Sonunda bu dert beni mezara gönderir.

   2Yaralar iyileşmez; ilaç üstüne ilaç gelir.

   Derdin son durağı mezar olarak gösterilir; ilaçların artması yaraları iyileştirmez, yalnız hastalığın sürekliliğini kanıtlar. “Em em üstüne” tekrarı, çarenin yarayı kapatmak yerine çoğaldığını işittirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Figanım işinden aklın yetirir

   Gitti gider geldi gam gam üstüne

   1Feryadımın işi aklın ‘yetirir’; basılı sözün anlamı kapalıdır.

   2Gam geldi; üst üste gelmeyi sürdürüyor.

   Basılı metindeki ‘yetirir’ sözü anlam bakımından kapalıdır; yitirir ya da şaşar biçiminde sessizce düzeltilmez. İkinci dizedeki üst üste gam, bu belirsiz yüzeyin ardından acının kesintisiz çoğalışını sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir dilbere meyil verdim özümle

   Nasihat eyledim geçmez sözümle

   1Kendi isteğimle bir güzele gönül verdim.

   2Kendime öğüt verdim ama sözüm geçmedi.

   Güzele yöneliş anlatıcının kendi seçimidir; buna rağmen kendine verdiği öğüdün işlememesi, iradenin aşka yenildiğini gösterir. “Özümle” ve “sözümle” karşılığı, seçen benlikle onu yönetemeyen benliği ayırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İki ellerim gitmez oldu gözümle

   Âcizim silmeğe nem nem üstüne

   1İki elim gözlerime yetişmez oldu.

   2Üst üste akan yaşımı silmekten âcizim.

   Gözyaşı o kadar çoğalır ki iki el onu silmeye yetişmez; güçsüzlük soyut üzüntüyü bedensel bir uğraşa dönüştürür. “Nem nem üstüne” sözü, her yaş damlasını öncekinin bitmeyen devamı yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ol dilberden vefa gitti naz kaldı

   Yandı ciğer kebap oldu köz kaldı

   1O güzelde vefa gitti, yalnız naz kaldı.

   2Ciğer yandı, kebap oldu; köz kaldı.

   Sevgilide vefa tükenip naz kalırken ciğer köz olur; ilişki hem ahlaki hem bedensel bir yıkım bırakır. Kebaptan geriye yalnız köz kalması, yanmanın sonrasında da sıcaklığın sürdüğünü gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bu zamanda asilzade az kaldı

   Şimdi doğmaktadır kem kem üstüne

   1Bu zamanda soylu kişi az kaldı.

   2Şimdi kötünün üstüne kötü doğuyor.

   Soylu insanların azalması kişisel aşk şikâyetini çağ eleştirisine taşır; her yeni doğan öncekinin üstüne kötülük ekler. “Kem kem üstüne” tekrarı, toplumsal bozulmayı kuşaktan kuşağa büyüyen bir zincir yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   GEVHERÎ der şimdi zamane kemdir

   Dilberlerin işi daima zemdir

   1Gevherî der: Şimdiki zaman kötüdür.

   2Güzellerin işi sürekli yermektir.

   Mahlaslı dizede zaman doğrudan “kötü” diye nitelenir; güzellerin sürekli yerici tavrı bu hükmün aşk alanındaki kanıtıdır. “Zem” sözü, güzellerin davranışını yalnız naz değil sürekli yergi olarak kesinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bir günüm şad ise bir günüm gamdır

   Görmedim âlemde dem dem üstüne

   1Bir günüm sevinçliyse bir günüm gamlıdır.

   2Dünyada güzel anların üst üste geldiğini görmedim.

   Sevinç ve gam nöbetleşir, güzel anlar üst üste gelmez; kapanış mutluluğun süreksizliğini zaman düzenine bağlar. “Dem dem üstüne” beklentisinin boşa çıkması, iki sevinç anının yan yana gelmediğini vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle