Âmennâ Söyledik, İkrar Ettik

Kalecikli Mirâtî, erenler meclisine inançla girişini, marifet bağında olgunlaşmayı ve bir pire verilen ikrarı anlatır. Hakikatin güneş kadar açık olduğunu söyler; son kıtada sırlarını ancak basiret sahiplerinin anlayabileceğini vurgular.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Amenna söyledik hem ikrar ittik

   Erenler bezmine lâşekçesine

   1‘İnandık’ dedik ve bağlılığımızı açıkça bildirdik.

   2Erenler meclisine hiç kuşku duymadan girdik.

   Âmennâ sözü inancın sözlü kabulü, ikrar ise bu kabulün yol önünde bağlayıcı beyanıdır. Erenler meclisine kuşkusuz giriş, tereddüdün geride bırakıldığı bilinçli bir topluluk üyeliğini anlatır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bağ-ı marifette yetiştik bittik

   Buy aldık bir gülden çiçekçesine

   1Manevi bilgi bahçesinde yetişip olgunlaştık.

   2Bir gülden çiçekçi gibi koku aldık.

   Marifet bir bahçe, yolcu da orada yetişen bitki gibi düşünülür. Tek bir gülden alınan koku, pir veya hakikat kaynağından edinilen küçük işaretin bile kişiyi mesleğini bilen bir çiçekçi gibi olgunlaştırdığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Söylesem kelâmım gelmez takrire

   Nutk-ı derunumuz sığmaz tefsire

   1Söylesem sözüm anlatıma sığmaz.

   2İçimizden doğan söyleyiş yorumla tüketilemez.

   Şairin kelamı sıradan açıklama kalıplarına, içten doğan nutku da hazır tefsirlere sığmaz. Bu sözler anlamsız olduğu için değil, yaşanan manevi tecrübe kavramsal anlatımdan daha geniş olduğu için taşar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İkrar verdik iman ettik bir pire

   Er evlâdı eriz gerçekçesine

   1Bir pire söz verdik ve ona imanla bağlandık.

   2Erenlerin evladı olarak gerçek erler gibi dururuz.

   Pire verilen ikrar imanla aynı cümlede yer alır; bağlılık yalnız kişisel sempati değil manevi sorumluluktur. ‘Er evladı er’ sözü, bu yolun soyunu biyolojiden çok davranışta doğrulanan dürüstlük ve cesarete bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gel gönül arif ol haddini bil sen

   Semi’dir basirdir etme şek güman

   1Ey gönül, irfan sahibi ol ve sınırını bil.

   2Tanrı işitendir, görendir; kuşkuya düşme.

   Gönle arif olması söylenirken hemen haddini bilme sınırı konur; bilgi kibir üretmemelidir. Tanrı’nın işitip gördüğüne güvenmek, kişinin gizli ve açık davranışlarında kuşkudan kurtulup sorumluluk taşımasını ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Elhakku azharu minneşşems iken

   Sofi inad eder eşekçesine

   1Hakikat güneşten bile daha açıkken,

   2sofu eşekçe bir inatla onu reddeder.

   Hakikatin güneşten açık oluşu anlaşılmazlık mazeretini ortadan kaldırır. Sofunun eşekçe inadı bilgi eksikliğinden çok görmemeyi seçmesidir; şair dış dindarlığın açık gerçeğe karşı körleşebileceğini taşlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   MİR’ATÎ sözlerin gizli muamma

   Olülebsar olanlara hüveyda

   1Mirâtî’nin sözleri gizli bir bilmece taşır.

   2Basiret sahipleri içinse bu anlam apaçıktır.

   Mirâtî kendi sözünü gizli muamma diye niteler, fakat basiretli kişi için anlamın görünür olduğunu ekler. Kapalılık metnin keyfî oluşundan değil, okurun bakış niteliğinden doğar; göz sahibi olan işareti çözer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Elsiziz, dilsiziz, belsiziz amma

   Gezeriz âlemde erkekçesine

   1Elimiz, dilimiz ve belimiz bağlıdır; ama

   2dünyada yiğitçe ve sorumlulukla dolaşırız.

   Elsiz, dilsiz ve belsiz olmak Bektaşi ahlakındaki eline, diline, beline sahip olma ilkesini çağırır. Bu özdenetim edilgenlik yaratmaz; tam tersine kişi dünyada erce, açık ve sorumlu bir tavırla hareket eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle