Aşağıdan Yusuf Paşam geliyor
Yağmalanan atları, talan edilen malı ve düşmana yurt olacak ovaları sayarak kendi ölümünü değil aşiretin adını kaygı edinen; kaynakta son dörtlüğü hece kalıbını kıran dört dörtlüklü koşma.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Aşağıdan Yusuf Paşam geliyor
Düşmanına karşı koyan olur
Şahin kocasa da vermez avını
Aslı kurd yavrusu yine kurd olur
1Aşağıdan Yusuf Paşa’m geliyor.
2Düşmanının karşısına dikilen kişi yiğit sayılır.
3Şahin yaşlansa da avını bırakmaz.
4Kurt yavrusu olan büyüyünce yine kurt olur.
- 2
Arap atlar yağma oldu arada
Fitiller işleyor azgın yara da
Bana derler ne gezersin burada
yüreğimde derd olur
1Arap atları bu arada yağmaya gitti.
2Azmış yaraya fitil sokuluyor.
3Bana “burada ne geziyorsun” diyorlar.
4Bu, ölünceye kadar yüreğimde dert kalır.
Yağmalanan Arap atlarının hemen ardından “azgın yara”ya sokulan fitil geliyor. Kayıp mülkten bedene taşınıyor; “ne gezersin burada” sorusu da yiğidi kendi toprağında yabancı sayıyor.
- 3
Küheylanım yedim yedim yederler
Olanca malımı ederler
yaptırdığım ovalar
Korkarım ki düşman konar yurd olur
1Küheylanımı yedeğe alıp götürüyorlar.
2Elimde ne mal varsa talan ediyorlar.
3Heves edip özenerek yaptırdığım ovalara,
4korkarım düşman konar da onun yurdu olur.
Küheylan yedeğe alınıyor, mal talan ediliyor; kayıp listesi tek tek uzuyor. Şairin asıl korkusu mülkün gitmesi değil, kendi ovasının düşmana yurt olması.
- 4
Dadaloğlu der ki göründü dağlar
kavgasın görenler ağlar
Bre benim öldüğüme gam yemem beyler
Korkarım ki zalim düşman üstümüze mert olur
1Dadaloğlu diyor ki: dağlar göründü.
2Aşiretin kavgasını görenler ağlıyor.
3Bre beyler, kendi ölümüme kaygılanmıyorum.
4Korkarım zalim düşman üstümüze çıkıp yiğit sayılır.
Dadaloğlu kendi ölümünü küçük bir kalem olarak yazıyor, “gam yemem” diyor. Korktuğu şey ölmek değil, düşmanın yiğitlik payesini alıp aşiretin üstünde ad kazanması.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak’taki 143774 numaralı sürüm esas alındı; metin Sadettin Nüzhet Ergun’un Türk Şairleri adlı derlemesinin 3. cildinden (kitap s. 1117, tarama s. 367, rev. 167007) gelir. Son dörtlükteki iki dize sözlü aktarım sırasında uzamış görünüyor; hece sayısı düzeltilmeden bırakıldı. Şiirde seslenilen Yusuf Paşa’nın hangi Osmanlı komutanı olduğu kesin değil.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Paşanın gelişi haber gibi düşüyor; ardından kocamış şahin avını bırakmıyor, kurt yavrusu kurt kalıyor. Yiğitlik burada seçilen bir tutum değil, soydan gelen bir zorunluluk.