Ölürüz de kömür gözlüm ölürüz
Sağı solu geçit vermeyen bir kuşatmada ölümü kabul eden; her dörtlüğü “utansın” redifiyle kapatıp suçu feleğin üstünden Çapanoğlu’na aktaran dört dörtlüklü koşma.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Ölürüz de kömür gözlüm ölürüz
Dost ağlasın zâlim utansın
Kıyamette kavuşmak var biliriz
Dost ağlasın utansın
1Ölürüz kömür gözlüm, ölürüz.
2Dost ağlasın, zalim felek utansın.
3Kıyamette kavuşmak olduğunu biliyoruz.
4Dost ağlasın, kahpe felek utansın.
- 2
Bir çıkmaza girdi bugün yolumuz
Geçit vermez sağımızla solumuz
Kalır bizim burda ölümüz
Mert ağlasın olan utansın
1Bugün yolumuz bir çıkmaza girdi.
2Sağımız da solumuz da geçit vermiyor.
3Ölümüz artık burada kalacak.
4Yiğit ağlasın, namert olan utansın.
Sağ ve sol aynı anda kapanınca çıkmaz bir coğrafya cümlesine dönüşüyor. “Kalır gayrı bizim burda ölümüz” dizesi kuşatmayı bir mezar yeri kararına çeviriyor.
- 3
Avşar eli yaylasına göçmedik
Aşın yeyip suların içmedik
Tenhalarda kendimizden geçmedik
Can ağlasın utansın
1Avşar oymağının yaylasına göçemedik.
2Yemeğini yiyip suyunu içemedik.
3Issız yerlerde kendimizden geçemedik.
4Can ağlasın, hain felek utansın.
Üç dize üst üste olumsuz çekimle kuruluyor: göçmedik, içmedik, geçmedik. Kaybedilen şey savaş değil, yaylaya varıp orada sıradan bir yaz geçirme hakkı.
- 4
Dadaloğlu’m yine coştu çağladı
Ak üstüne karaları bağladı
yüreciğim dağladı
Ben ölem de utansın
1Dadaloğlu’yum, içim yine coşup çağladı.
2Ak giysinin üstüne karalar bağladı.
3Ayrılık ateşi küçük yüreğimi yaktı.
4Ben ölsem de Çapanoğlu utansın.
Ak üstüne kara bağlamak yas giysisi demek; şair kendi matemini kendisi tutuyor. Son dizede utanma borcu felekten alınıp adı anılan Çapanoğlu’na yazılıyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak’taki 140671 numaralı sürüm esas alındı; sayfa kaynak olarak Millî Folklor dergisindeki “İskâna Direnen Kimlik: Dadaloğlu’nun Coğrafyası” yazısını gösterir. Şiirin sözlü gelenekte “zâlim felek” yerine “kahpe felek” geçen ve dörtlük sırası değişen varyantları dolaşır; dizeler kaynaktaki hâliyle bırakıldı, yalnız kesme işareti tipografik biçime (’) getirildi.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Ölmek dörtlüğün başında verilmiş bir karar olarak duruyor; asıl istek dostun ağlaması ve feleğin utanması. Kıyamette kavuşma umudu, bu dünyadaki buluşmadan tümüyle vazgeçmenin bedeli.