Âşığın göz açıp bakması ne mümkün

Şair sevgilinin yanakları karşısında âşığın gözünü açamayacağını söyler; ben, Hintli asker, Cem ve kalkan imgeleri yüzü savaş alanına çevirir. Güzellik olgunlaşmıştır fakat zamanla solacaktır. Pesendî meclise çağırdığı sevgilinin gonca ağzı ve kanlı yanakları karşısında öpme arzusunu dile getirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Âşıkın göz açup bakmak ne mümkün

   Çarpar âşıkını sem yanakların

   1Âşığın gözünü açıp bakması mümkün değildir.

   2Yanakların âşığını çarpar.

   Âşık bakışını kaldıramaz; çünkü yanak yalnız görülen değil çarpan bir güçtür. İlk iki dize sevgilinin yüzünü gözle seyredilecek sakin bir nesne olmaktan çıkarıp âşığı sersemleten etkiye dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sipahiler kalkan eylemiş bütün

   Hâli Hinduları Cem yanakların

   1Bütün sipahiler kalkan kaldırmış.

   2Yanaklarındaki benler Cem’in Hintlileri gibidir.

   Sipahilerin kalkan kaldırması yüzü savaş düzenine sokar. Yanaktaki koyu benlerin Hintli askerlere benzetilmesi renk ayrımını kullanırken Cem adı sevgilinin yüzüne hükümdarlık ihtişamı ekler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bulmuş kemalini cemalin dilber

   Âşıka mahsustur visâlin dilber

   1Ey sevgili, yüz güzelliğin olgunluğa ermiş.

   2Ey sevgili, sana kavuşmak âşığa mahsustur.

   Cemalin kemale ermesi güzelliğin en olgun anıdır; visalin âşığa mahsus oluşu bu olgunluğun gerçek muhatabını belirler. Yine de sonraki dize zeval tehdidiyle bu zirvenin geçiciliğini hatırlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yetişmeden hüsnü zevalin dilber

   Gönlüm der ki bana em yanakların

   1Güzelliğin solmadan önce,

   2Gönlüm, yanakların bana ilaçtır, diyor.

   Sevgilinin güzelliği solmadan ona erişme isteği öne çıkar; gönül, yanağı kendisi için bir ilaç ve merhem sayar. Baskıdaki ‘em’ burada emmek buyruğu değil, aşk yarasını iyileştirecek çare anlamındaki addır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Meclisi uşşaka geleyim dersen

   Bağrımı teberle deleyim dersen

   1Âşıklar meclisine geleyim dersen,

   2Bağrımı baltayla deleyim dersen,

   Uşşak meclisine çağrı, sevgilinin görünmesiyle topluluğun tamamlanacağını söyler. Bağrın teberle delinmesi aşkın bedelidir; şair geliş karşılığında yaralanmayı bile kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kazara şazolup güleyim dersen

   Çukurlaşır gonca fem yanakların

   1Bir rastlantıyla sevinip güleyim dersen,

   2Gonca ağzının yanında yanakların çukurlaşır.

   Kazara sevinip gülme ihtimali âşığın mutluluğu ne kadar uzak gördüğünü belirtir. Gonca ağız gülünce yanaklarda oluşan çukurlar, soyut güzelliği yüz hareketinin gözle görülür ayrıntısına çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Biçare kalmışım netsem neylesem

   Bu garip gönlümü nasıl eylesem

   1Çaresiz kaldım; ne etsem, ne yapsam?

   2Bu garip gönlümü nasıl yönetsem?

   ‘Netsem neylesem’ tekrarı karar veremeyen gönlün çaresizliğini seslendirir. Şair arzuyu yönetmek ister, fakat garip gönül aklın planına uymayan bağımsız bir özne gibi davranır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   PESENDÎ ben seni öpmek dilesem

   Nem demeden döker dem yanakların

   1Pesendî, seni öpmek istesem,

   2Yanakların ‘nem’ demeden kan döker.

   Öpme isteğine karşı yanakların kan dökmesi, kırmızı rengi yaralanma sonucuna bağlar. Pesendî yakınlık ararken sevgilinin yüzü cevap vermeden cezalandırır; şiir arzu ile tehlike arasındaki gerilimle kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle