Aşk Beni Şerimsâr Eyleyip Gider

Âşık Ömer aşkın kendisini mahcup ettiğini, gözlerinden çiy gibi yaş döktüğünü ve bülbül gibi inlediğini söyler. Ay yüzlü, şeker dilli sevgiliye tutulur; aşk karşısında garip hâllere düşer ve beden giysisinin kalıcı olmadığını kabul eder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Aşk beni şerimsâr eyleyüp gider

   Gözlerimden dökmedeyim jâle ben

   1Aşk beni utandırıp mahcup ederek geçiyor;

   2ben gözlerimden çiy taneleri döküyorum.

   Şerimsarlık aşkın kişiyi toplum önünde mahcup bırakan yanıdır. Gözyaşının jâleye benzetilmesi bu utancı bahar sabahına ait parlak damlalara dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Güller fasl-ı bahâr eyleyüp gider

   Andelîbim ha kılayım nâle ben

   1Güller bahar mevsimini yaşayıp geçiyor;

   2ben bülbülüm, sürekli inleyeyim.

   Güllerin baharı kısa sürerken bülbülün sesi kalır. Konuşan kendisini çiçeğin açışına eşlik eden kuşa dönüştürür; nâle hem mevsim sevinci hem ayrılık acısı taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bilmem ahvâlimi kime söyleyim

   Dîvâne gönlümü nice eğleyim

   1Hâlimi kime söyleyeceğimi bilmiyorum;

   2divane gönlümü nasıl oyalayayım?

   Güvenilir muhatap bulunamaz ve kişi kendi gönlünü yatıştırma göreviyle yalnız kalır. “Nice” sorusu deliliğin basit bir eğlenceyle giderilemeyeceğini açık eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cân ü dilden mâil oldum neyleyim

   Mah yüzünde çifte çifte hâle ben

   1Can ve gönülden tutuldum, ne yapayım;

   2ay yüzündeki çifte çifte hâlelere.

   Tutkunluk iradenin dışında gerçekleşmiş gibi “neyleyim” sözüyle savunulur. Ay yüz çevresindeki çift hâleler güzelliği kat kat kuşatır; bakışın kaçamaması görsel nedenle açıklanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Cemâlin görmesem cânım yerinür

   Gayri bana dünyâlar mı görünür

   1Yüzünü görmesem canım üzülür;

   2artık bana başka dünyalar görünür mü?

   Cemal canın rahat koşuludur. İkinci soru sevgilinin yokluğunda yalnız bu dünyanın değil bütün olası dünyaların anlamını yitirdiğini söyleyen kesin bir bağlılık taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gönül zülfü sevdâsına sürünür

   Dili sükker ol lepleri bale ben

   1Gönlüm saçının sevdasında sürünür;

   2ben dili şeker, dudakları bal olana tutuldum.

   Zülüf gönlü yere düşüren karanlık bağdır; dil ve dudak ise şeker ile balın tadını taşır. Acı çekiş ile tatlı söz aynı sevgili bedeninde karşıt biçimde birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Âteş-i aşk ile sînem dolalı

   Hasret ile […] solalı

   1Aşk ateşiyle göğsüm dolduğundan beri,

   2hasretle […] solduğundan beri [kaynakta fiziksel kayıp var]...

   İlk dize içi ateşle doldurur, ikinci dize solma sonucunu verir; ancak neyin solduğu kayıp yüzeyden tahmin edilmez. İki “olalı” yapısı uzun süren değişimin zamanını kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ben sevdâ-yi aşka zebûn olalı

   Düştüm dürlü dürlü garip hâle ben

   1Aşk sevdasına yenik düştüğümden beri,

   2ben türlü türlü garip hâllere düştüm.

   Zebun olmak aşk karşısında güçsüz kalmaktır. Garip hâllerin çoğulluğu tek bir belirtiyle açıklanmaz; şiirdeki utanç, ağlayış, delilik ve sürünme bu geniş başlıkta toplanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Âşık Ömer hasbıhâlim söylerim

   Âkıbet cismimi üryân eylerim

   1Âşık Ömer, kendi hâlimi anlatırım;

   2sonunda bedenimi çıplak bırakırım.

   Mahlasla şiir bir hasbihâl, yani içten durum anlatısı olarak tanımlanır. Bedenin üryan kalması fanilikte bütün dış giysilerin ve toplumsal örtülerin sonunda çıkacağını düşündürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Hakîkîyim ben mecâzı neylerim

    Bâkî kalmam bu hırkaya şale ben

    1Ben hakikiyim, mecazı ne yapayım;

    2bu hırka ve şal içinde kalıcı değilim.

    Hakikat iddiası aşk sözünü süs veya geçici benzetme olmaktan çıkarır. Hırka ile şal bedensel hayatın giysileridir; şair onların içinde baki kalmayacağını kabul ederek fanilikle bitirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle