Gözyaşımı Aşkınla Şarap Ettim

Âşık Ömer gözyaşını şaraba, iniltisini neye çevirerek aşk okuluna girişini anlatır. Şiir Hz. Muhammed’in güzelliğini kadim kelam, Musa, Davud ve bütün yaratılmışların övgüsüyle yüceltir; son bölümde şair Ahmed ve dört halife hürmetine bağışlanma ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Aşkın ile göz yaşın ettim şerâb

   Nâîemi ney nağmemi kıldım ıebâb

   1Senin aşkınla gözyaşımı şaraba çevirdim.

   2İniltimi ney, ezgimi rebap yaptım.

   Aşk gözyaşını şaraba çevirirken iniltiden ney sesi doğar. Acının maddesi yok edilmez; içilen ve müzik üreten bir manevi tecrübeye dönüştürülerek şiirin hem sarhoşluk hem ses kaynağı olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mekteb-i irfâna kılup intisâb

   Nüsha-i aşkı okudum, bâb bûb

   1İrfan okuluna bağlandım.

   2Aşk kitabını bölüm bölüm okudum.

   İrfan okuluna bağlanmak aşkı başıboş duygu olmaktan çıkarır. Kitabın bölüm bölüm okunması, şairin sevgiyi öğrenilen, sabırla ilerlenen ve her aşaması ayrı kavranan bir eğitim saydığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mâl ü hattın z ü lf ü ruhun bâb bâb

   Ol ki Hak’km Allemeresmâ’sıdır

   1Benin, ayva tüyün, saçın ve yanağın kitabın ayrı bölümleridir.

   2O, Hakk’ın Âdem’e isimleri öğretmesinin sırrıdır.

   Ben, ayva tüyü, saç ve yanak bir kitabın bölümlerine dönüşür. Sevgilinin yüzü yalnız güzellik nesnesi değil, Âdem’e öğretilen isimlerin sırrını taşıyan okunabilir bir ilahi metindir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Söyleme bil sırrı müsemmâ’sıdır

   Möşkili ancak bunun îllâ’sıdır

   1Söyleme; bil ki adlandırılanın sırrıdır.

   2Güç olan, yalnız bunun “illâ” sözüdür.

   Adla adlandırılan arasındaki sır, sözü ihtiyatlı kullanmayı gerektirir. İkinci dizedeki fiziksel bozukluk tamamlanmaz; yorum, yalnız güçlüğün ilahi istisna düşüncesine bağlandığı güvenli yüzeyde kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Çâr kilab hüsnünün İnşâsıdır

   Böyle dedi kadı, i hâzır cevâb

   1Dört kitap onun güzelliğinin yazısıdır.

   2Hazırcevap kadı böyle söyledi.

   Dört kutsal kitabın güzelliği yazması, övgüyü bütün vahiy geleneğine yayar. Kadının hazır cevabı, bu büyük iddiayı şiir içinde bir tanıklık sözüne dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gelmedi âfâka senin tek selîm

   Sana Habîbim dedi Rabb-ı Rahim"

   1Senin gibi kusursuz biri dünyaya gelmedi.

   2Merhametli Tanrı sana ‘Sevgilim’ dedi.

   Peygamberin benzersizliği doğrudan Tanrı’nın ‘Sevgilim’ hitabıyla temellendirilir. Şair güzelliği dış görünüşte bırakmaz; onu ilahi seçilmişliğin görünür işareti olarak okur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Mu’cize bes sana Kelâm-ı kadîm

   Levh ü kalem Sidre vü Arş-ı azîm

   1Kadim kelam sana mucize olarak yeter.

   2Levh, kalem, Sidre ve yüce Arş,

   Kadim kelam başlı başına mucize sayılır; Levh, kalem, Sidre ve Arş bu vahiy çevresinde sıralanır. Kozmik unsurlar, peygamberin görüşüne açık kutsal âlemin sınırlarını genişletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Çeşmine rûşen görünür bî hicâb

   Hüsnüne müştâk idi Mûsâ-yi Tür

   1gözlerine perdesiz ve aydınlık görünür.

   2Tur Dağı’ndaki Musa senin güzelliğine özlem duyuyordu.

   Musa’nın Tur’daki özlemi, peygamber güzelliğini önceki peygamberin arzusuyla yüceltir. Görüş ve tecelli temaları, şiirin başındaki okunabilir yüz imgesini peygamberlik tarihine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Kılmış idi Dâvud’a na’tin Zebûr

   Medhin okur cümle vuhuş ü tuyûr

   1Davud’un Zebur’una senin övgün yazılmıştı.

   2Bütün vahşi hayvanlar ve kuşlar seni över.

   Davud’un kitabı, hayvanlar ve kuşlar aynı övgüye katılır. İnsan diliyle sınırlı olmayan bu koro, peygamber sevgisini bütün canlıların ve kutsal sözün ortak bilgisi yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Cennetü firdevs dahi gılmân ü hür

    Buldu cemâlin ile pür âb ü tâb

    1Firdevs cenneti, genç hizmetkârlar ve huriler de

    2senin güzelliğinle ışık ve canlılık buldu.

    Cennet, hizmetkârlar ve huriler bile güzellikten ışık alır. Normalde ödül ve parlaklık kaynağı sayılan cennet unsurları burada bağımlı duruma gelir; asıl aydınlık peygamber yüzündedir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    Benden Ömer kılmadadır âh ü zâr

    Bulmadı derdinde gönlüm gamgüsâr

    1Kulun Ömer ağlayıp inlemektedir.

    2Gönlüm senin derdinde bir dert ortağı bulamadı.

    Ömer’in ağlayışı, önceki evrensel övgünün ardından kişisel yalnızlığı geri getirir. Bütün varlık sevgiliyi ansa da şair kendi derdini paylaşacak yakın bir gönül bulamamıştır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Lütfün ile destini alsan ne var

    Hürmet-i Ahmed dahi hem Çariyâr

    1Lütfunla elinden tutsan ne kaybedersin?

    2Ahmed’in ve dört halifenin hürmetine,

    Elinden tutulma isteği lütfa dayalıdır; şair bunu hak edilmiş ücret gibi sunmaz. Ahmed ve dört halifenin hürmeti, kişisel yakarışı İslam’ın kutsal kişilerinin aracılığına bağlar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
13. 13

    Etme Salâhî’ye İlâhî azâb

    1Ey Tanrım, Salâhî’ye azap etme.

    Son dizede Salâhî adının geçmesi kaynak yüzeyi olarak korunur; kimlik hakkında tahmin yürütülmez. Dua azabın kaldırılmasını ister ve bütün övgüyü bağışlanma talebinde tamamlar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle