Âyîne-dâr-ı ibret olup âsiyâ bana
Gazel, değirmenin dönüşünü felek çarkına bağlayan ibretle başlar; kara baht, açılan yara goncaları ve kavuşmayı engelleyen haya ile sürer. Son beyitte ruhun hazzı, kalbe yeniden genişlik verir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
olup âsiyâ bana
Oldu rûnümâ bana
Bir üstühâna kendisi muhtâc iken henûz
Düşmez hayâl-i sâye-i bâl-i hümâ bana
Âfâkı tuttu baht-ı siyâhım misâl-i şeb
Vermez henûz necm-i saâdet ziyâ bana
Bir âhım açtı gonca-i dâğın hezârını
Şâyeste nâm-ı bana
Vermez gezer o meh-veş ile der-kenârda
Sûy-ı visâle cûşiş-i hûy-ı hayâ bana
Tîğ-i nigâhı kat edeli iltifâtını
Bîgânedir muâmele-i âşinâ bana
Rûhun telezzüzüyle gelir kalbe
Hikmet bu sırrı kıldı beyân hoş sadâ bana
1Değirmen bana ibret aynası oldu;
2göğün çarkının dönüş sebebi bana görünür hâle geldi.
3Kendisi daha bir tek kemiğe muhtaçken
4hüma kanadının gölgesini düşünmek bana düşmez.
5Kara bahtım gece gibi ufukları kapladı;
6saadet yıldızı bana hâlâ ışık vermiyor.
7Bir tek ahım yara goncalarının binini açtı;
8ateş sesli bülbül adı bana yaraşır.
9O ay yüzlüyle koyun koyuna gezmesine izin vermez;
10utanma huyunun coşması beni kavuşma yönünden alıkoyar.
11Bakışının kılıcı ilgisini kesip attığından beri
12tanıdıkların davranışı bile bana yabancıdır.
13Ruhun aldığı hazla kalbe bir genişlik gelir;
14ey Hikmet, bu sırrı hoş bir ses bana açıkladı.
Metnin kaynağı
Şiir, bağlı kaynakta Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey adına kayıtlıdır; başlık, gövde ve şair kimliği sabit kaynak zinciriyle eşleştirilmiştir.
Atıf kanıtını aç ↗Metin, Wikimedia Commons taramasının ilgili sayfasına bağlıdır. Günümüz Türkçesi ve açıklamalar ayrı editoryal katmandır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Değirmen hem sürekli dönüşün hem de ihtiyaç içindeki insanın aynasıdır. Hüma gölgesine dair büyük talep reddedilirken bir ah bin yarayı açar. Şiir, yabancılaşmış ilişkilerden ruhu ferahlatan sırra doğru ilerler.