Bilmedigim Bilmedime Bildim Efkâr İstemem

Bilmeyişini bilmeyi başlangıç yapan gazel, nefsin bağını ve varlık tahtını bırakıp yalın ayak yürümeyi, geçici hayallerden kalbi arıtmayı anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bilmedigim bilmedime bildim efkâr istemem

   Men beni bildim beni ben buldum efkâr istemem

   1Bilmediğimi, bilmeyişimi bildim; artık düşünce yükü istemem.

   2Ben kendimi bildim, kendimi buldum; düşünce yükü istemem.

   Açılış aynı kökü üst üste bindirir: bilmedigim, bilmedime, bildim. Bilgi burada bir içerik değil, bilmeyişin fark edilmesidir. İkinci dize ‘ben’ zamirini üç kez tekrarlayıp bilmeyi bulmakla eşitler; ikisinin de vardığı yer aynı redde, düşünce yükünü istememeye çıkar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Añladım ki hep revîşler bend-i nefsimden imiş

   Soyunup abdâl olam şimden gerü ‘âr istemem

   1Bütün davranışların nefsimin bağından geldiğini anladım.

   2Soyunup abdal olayım; bundan sonra utanma istemem.

   Anlama fiili beyti geçmişe çevirir ve bütün davranışların kaynağını nefsin bağında bulur. Bağ çözülünce karşılığı giyinmek değil soyunmaktır; abdal olmak burada bir makam adı değil, üstündekini bırakma eylemidir. Bırakılanların ilki de ‘âr, yani utanmadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Varlığıñ tahtın bırakdım ‘azm idüp çıkdım yola

   Pes ayak yalın gezen gülzâr güftâr istemem

   1Varlığın tahtını bıraktım, karar verip yola çıktım.

   2Yalın ayak gezerken gül bahçesi üzerine söz istemem.

   Taht ile yalın ayak aynı beyitte karşılaşır: biri oturulan, öteki yürünen yerdir. Varlık bir mevki gibi tasarlandığı için terki de tahttan inmek olur. Yalın ayak gezenin gül bahçesi üzerine söz istememesi, yolculuğun süsleyici edebiyatı da geride bıraktığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hep tecellîler göründi bilmezem hâlim nedir

   Bir ‘aceb müşkil miyem ‘âlemde hîç kâr istemem

   1Bütün tecelliler göründü; hâlimin ne olduğunu bilmiyorum.

   2Acaba güç bir sorun muyum? Dünyada hiçbir kazanç istemem.

   Tecellilerin görünmesi beklenen açıklığı getirmez; tersine konuşan kendi hâlini bilemez duruma düşer. ‘Bir ‘aceb müşkil miyem’ sorusu, kişinin kendisini çözülmeyi bekleyen bir güçlük gibi görmesidir. Hemen ardından kâr istememesi, bu güçlüğün kazançla giderilmeyeceğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   El yuyup fânî hayâlâtından it kalbin Hulûs

   Ol bekâsı vahdetiñ fânîde tekrâr istemem

   1Ey Hulûsî, geçici hayallerden elini yıka, kalbini arıt.

   2Vahdetin kalıcılığını geçici dünyada yeniden istemem.

   Makta bir temizlik hareketiyle kapanır: el yumak, hayallerden fiilen çekilmektir. ‘Fânî’ sözcüğü iki dizede de geçer ve ikincisinde ölçüte dönüşür — vahdetin kalıcılığı geçici olanda tekrarlanamaz. Gazelin redifi böylece isteksizliği değil, yanlış yerde arama reddini taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle