Bir Adam Hasmını Utandıramaz

Güç ve sevda olmadan hasma üstün gelinemeyeceğini, kazanç olmadan gurbette kalınamayacağını söyler. Tedbiri gerekli görür; yine de Mustafa’nın sonucunu feleğin dost olup olmamasına bırakır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir adam hasmını utandıramaz

   Elde külliyetli var olmayinca

   Pervane sem'ini uyandıramaz

   Başta sevda, kalpte nar olmayinca

   1Bir insan düşmanını utandıramaz

   2Elinde çokça malı var olmayınca

   3Pervane mumunu uyandıramaz

   4Başında sevda, kalbinde ateş olmayınca

   İlk dörtlük iki koşullu yargıyı üst üste koyuyor ve ikisi de aynı kalıpta: bir şey olamaz, çünkü bir şey yoktur. Önce toplumsal güç (elde külliyetli), sonra duygusal güç (başta sevda, kalpte ateş) sayılıyor. Pervane ile mum benzetmesi araya girip ekonomik koşulu bir tutku koşuluyla eşitliyor: ikisinde de eksik olan şey yakıttır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nice mertler durur, mert ülkesinde

   Adam heveslenir eğlenmesinde

   Diyar-ı gurbetin car kösesinde

   Eğleşilmez kisb u kar olmayınca

   1Mertler ülkesinde nice yiğitler durur

   2İnsan eğlenmeye heveslenir

   3Gurbet diyarının dört köşesinde

   4Kazanç ve iş olmayınca yerleşilmez

   İkinci dörtlük yiğitliği bir yere bağlıyor: mert ülkesi. Ardından gelen heveslenir fiili insanı eğlenmeye yönelten hafif bir istek gibi duruyor, ama dörtlük gurbetin dört köşesine varınca ton değişiyor. Kazanç yoksa oyalanmak da mümkün değil; eğlenme isteği geçim şartına çarpıp duruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Karac'oglan der ki, sözün bilmişi

   Tedbirle görülür dünyanin isi

   Ne etsin, neylesin alemde kişi

   Felek Mustafa'ya yar olmadıkca

   1Karacaoğlan der ki sözünü bilen kişi

   2Dünya işleri tedbirle görülür

   3İnsan bu dünyada ne etsin, ne yapsın

   4Felek Mustafa'ya yâr olmayınca

   Kapanış dörtlüğü mahlasla açılıyor ve sözü sözün bilmişine, yani tecrübeli olana bırakıyor. Üçüncü dizedeki ne etsin, neylesin ikilemesi insanın elindeki bütün seçenekleri tüketiyor. Böylece tedbir övülüp hemen sınırlanıyor: dünya işi tedbirle görülür, ama son sözü feleğin yâr olup olmaması söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle