Çarh Mir'ât-ı Dil-i Sâfımı Tekdîr İtdi

Feleğin gönül aynasını bulandırmasıyla başlayan gazel, gözyaşı ve ciğer kanından yardım ister; kader yelinin tedbirleri su üstündeki nakış gibi silmesine sabırla karşılık verir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çarh mir'ât-ı dil-i sâfımı tekdîr itdi

   Aksine döndi bu sûret ile dilgîr itdi

   1Felek temiz gönlümün aynasını bulandırdı;

   2bu görüntüyle tersine döndü ve beni kederlendirdi.

   Felek temiz gönlü yansıtan aynayı bulandırır; görüntünün tersine dönmesi konuşucuyu kederlendirir. Dış düzenin bozulması, iç dünyanın kendisini doğru görememesi olarak somutlaşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Meded ey eşk-i dü-çeşmim meded ey hûn-ı ciger

   Âteş-i mihnet ü gam cânıma te'sîr itdi

   1Yardım et ey iki gözümün yaşı, yardım et ey ciğer kanı;

   2sıkıntı ve gam ateşi canıma işledi.

   Gözyaşı ile ciğer kanı iki ayrı yardımcı gibi çağrılır. Sıkıntı ateşi cana işlerken su ve kan imgesi bu ateşi söndürmekten çok acının bedendeki kanıtlarını çoğaltır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Beni ağlatdığına işte dü-çeşmim şâhid

   Dil-i bîçâre bu şeb hâlini takrîr itdi

   1Beni ağlattığına işte iki gözüm tanıktır;

   2çaresiz gönül bu gece durumunu anlattı.

   İki göz konuşucunun ağlatıldığına tanıklık eder, çaresiz gönül de gecedeki hâlini anlatır. Beden parçalarının şahit ve anlatıcı olması iç sıkıntıyı yargı tutanağına dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Esdi bâd-ı kader oldı bu dil-i nâ-şâdıñ

   Nakş-ı ber-âb gibi her neki tedbîr itdi

   1Kader yeli esti; bu mutsuz gönlün

   2aldığı her tedbir su üstündeki nakış gibi oldu.

   Kader yeli estiğinde gönlün bütün tedbirleri su üstüne çizilmiş nakış gibi silinir. İnsan planının dayanıksızlığı, akışkan bir yüzeyde kalıcı şekil kuramama üzerinden anlatılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sabr u ârâm gerekdir bu belâya Fâzıl

   Çünki hallâk-ı ezel böylece takdîr itdi

   1Ey Fâzıl, bu belaya sabır ve sükûnet gerekir;

   2çünkü ezelî yaratıcı böyle takdir etti.

   Makta kader hükmü karşısında sabır ve sükûnet önerir. Belanın ezelî yaratıcı tarafından takdir edildiği kabulü, önceki beyitlerdeki çırpınmayı teslimiyetle sonlandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle