Gözlerümden aḳdı deryālar gibi yaşum benüm

Selîmî mahlasıyla kayıtlı gazel, gözyaşını nehir ve köprü imgeleriyle büyütür; ayrılık diyarındaki yalnızlığını dertlerle paylaşırken dünyaya sahip olduğu iddiasını reddeder. Köksal'ın A kümesi şiiri Yavuz Sultan Selim'e kesin bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gözlerümden aḳdı deryālar gibi yaşum benüm

   Dūstlar çoḳ nesne gördi oñmaduḳ başum benüm

   1Benim gözlerimden yaşlar denizler gibi aktı;

   2Dostlar benim talihsiz başımın çok hâlini gördü.

   Matla gözyaşını tek bir akıntı değil, çoğul denizler olarak gösterir. Dostların tanıklığı acıyı özel bir sır olmaktan çıkarır; onmadık baş sözü, görülen bütün olayları talihsizlik başlığı altında birleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Geçmek içün seyl-i eşkümden ḫayālüm ‘askeri

   Bir direklü iki gözlü köprüdür ḳaşum benüm

   1Hayalimin askeri gözyaşı selimden geçsin diye

   2Kaşım tek direkli, iki gözlü bir köprüdür.

   İkinci beyit yüzü bir mimariye dönüştürür: gözyaşı sel, kaş tek direkli ve iki gözlü köprüdür. Hayal askeri bu köprüden geçmeye çalışırken bedendeki çizgiler bir sefer düzeni kazanır; askerî sözlük iç kedere uygulanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben gedā fürḳat diyārında ḳalurdum yaluñuz

   Miḥnet ü derd ü belā olmasa yoldaşum benüm

   1Ben yoksul, ayrılık ülkesinde yalnız kalırdım;

   2Sıkıntı, dert ve bela benim yoldaşım olmasaydı.

   Üçüncü beyit yalnızlık iddiasını beklenmedik biçimde bozar. Konuşanın insan yoldaşı yoktur, fakat mihnet, dert ve bela ona eşlik eder; üç soyut yükün yoldaş sayılması ayrılık ülkesini kalabalık ama tesellisiz kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her gice altun beneklü āsumānīler geyüp

   İşbu çarḫ-ı pīre-zen olmışdur oynaşum benüm

   1Bu yaşlı felek her gece altın benekli gök renkli giysiler giyerek

   2Benim mahrem sevgilim olmuştur.

   Dördüncü beyit gece göğünü altın yıldızlı mavi bir elbise giymiş yaşlı kadına benzetir. Feleğin oynaş diye anılması gerçekleşmiş, mahrem ve yasak çağrışımlı bir sevgililik kurar; her gece süslenmesi bu kozmik yakınlığın görünür işaretidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ḫalḳ-ı ʿālem baña dir kim hep senüñdür bu cihān

   Kāfirem ger var ise içinde bir ṭaşum benüm

   1Bütün insanlar bana bu dünya senindir der;

   2İçinde bana ait tek bir taş varsa inkâr etmiş olayım.

   Beşinci beyit hükümdara yakıştırılan dünya sahipliğini yeminle reddeder. Tek taş bile benim değil sözü, mülkiyetin en küçük parçasını dışarıda bırakır; halkın gördüğü saltanatla konuşanın hissettiği yoksulluk açıkça çatışır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   İy felek ṭoḳuz ṭolu cām içmeyince bu Selīm

   Dehr içinde olmadı hergiz ayaḳdaşum benüm

   1Ey felek, bu Selim dokuz dolu kadehi içinceye dek

   2Dünya içinde hiçbir zaman benim kadeh arkadaşım olmadı.

   Makta dokuz felek katını dokuz dolu kadeh gibi düşünür. Selim adıyla gelen hükümdar, evreni içse bile gerçek bir ayakdaş bulamadığını söyler; kadeh arkadaşlığı eksikliği şiirin yalnızlık çizgisini kozmik ölçekte kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle