Gözlerüñ fitnede ebrû ile enbāz mı ki

Selîmî mahlasıyla kayıtlı murabba, her bentte sevgilinin davranışlarını şive, eziyet ve naz arasında sorgulayan aynı dizeye döner. Köksal'ın A kümesinde Yavuz Sultan Selim'e kesin olarak bağlanan şiir, gönlün avlanmasından yüzün yeniden gizlenmesine uzanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gözlerüñ fitnede ebrû ile enbāz mı ki

   Dil aṣılmaġa iver zülfüñe cānbāz mı ki

   Bize ḳahr eyledügüñ luṭfuña āġāz mı ki

   Neyi ki şīve mi ki cevr mi ki nāz mı ki

   1Gözlerin fitne çıkarmada kaşlarınla ortak mı?

   2Gönül zülfüne asılmaya can atıyor; cambaz mı?

   3Bize kahretmen lütfunun başlangıcı mı?

   4Bu nedir: işve mi, eziyet mi, naz mı?

   İlk bent sevgilinin kaşıyla gözünü suç ortakları gibi gösterir. Zülfe asılmak ile cambazlık arasındaki söz oyunu gönlün tehlikeyi isteyerek seçtiğini anlatır; son soru, kahır ile lütuf arasındaki sınırı bilerek açık bırakır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dili ṣayd itmede ʿālem bilür üstādlıġuñ

   Key ṣaḳın ʿāleme yayılmaġa bī-dādlıġuñ

   Bilmezem sırrı nedür bilmiş iken yādlıġuñ

   Neyi ki şīve mi ki cevr mi ki nāz mı ki

   1Gönül avlamadaki ustalığını herkes bilir.

   2Zulmettiğinin dünyaya yayılmasından çok sakın.

   3Bizi tanımışken yabancı davranmanın sırrı nedir, bilmem.

   4Bu nedir: işve mi, eziyet mi, naz mı?

   İkinci bent sevgilinin gönül avlamadaki ustalığını teslim ederken zulmün ününden söz eder. Bilinen ustalık ile sonradan takınılan yabancılık karşı karşıyadır; nakarat bu değişimi tek bir nedene indirmek yerine üç ihtimal arasında tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dil nedür nesne mi var ʿaşḳ odına yaḳmaduġuñ

   ʿAşḳ zencīrine gerden mi ḳoduñ taḳmaduġuñ

   Bizi görüp yüzüñi döndürüben baḳmaduġuñ

   Neyi ki şīve mi ki cevr mi ki nāz mı ki

   1Gönül ne ki; aşk ateşinde yakmadığın bir şey var mı?

   2Aşk zincirine koyup bağlamadığın bir boyun kaldı mı?

   3Bizi görüp yüzünü çevirerek bakmaman nedir?

   4Bu nedir: işve mi, eziyet mi, naz mı?

   Üçüncü bent sevgilinin yakmadığı hiçbir şey, aşk zincirine bağlamadığı hiçbir boyun kalıp kalmadığını sorar. Gönül de bu geniş kapsam içinde küçülür; ateş, zincir ve çevrilen yüz yakma, bağlama ve reddetme hareketlerini art arda getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ḳaṣd ider ḫūnī gözüñ ḫançer ile cānumuza

   Bī-güneh girme bizüm pādişehüm ḳanumuza

   Bizden iʿrāż idüben gelmedügüñ yanumuza

   Neyi ki şīve mi ki cevr mi ki nāz mı ki

   1Kana susamış gözün hançerle canımıza kasteder.

   2Ey padişahım, günahsız yere kanımıza girme.

   3Bizden yüz çevirip yanımıza gelmemen nedir?

   4Bu nedir: işve mi, eziyet mi, naz mı?

   Dördüncü bent bakışı hançere dönüştürür ve sevgiliye padişahım diye seslenir. Bu hitap yalnız övgü değildir: günahsız kan dökmeme sorumluluğunu da hatırlatır; yanına gelmeyiş, bedensel yaralanmayla aynı suç zincirine yerleştirilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu Selīmī ḳuluña cevri revān eyledügüñ

   Bunca ṣıdḳuñ reh-i ʿışḳuñda yalan eyledügüñ

   Yüzüñi gösterüben yine nihān eyledügüñ

   Neyi ki şīve mi ki cevr mi ki nāz mı ki

   1Bu Selîmî kuluna eziyeti uygun görmen,

   2Aşk yolundaki bunca bağlılığını yalana çıkarman,

   3Yüzünü gösterip sonra yine gizlemen nedir?

   4Bu nedir: işve mi, eziyet mi, naz mı?

   Son bent Selîmî mahlasını kul sözüyle birlikte getirir. Cevrin uygun görülmesi, sadakatin yalana çıkarılması ve yüzün yeniden gizlenmesi üç ayrı kayıp olarak sıralanır; nakarat bunların naz mı yoksa zulüm mü olduğunu karara bağlamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle