Ḫasteyem hecrüñ ile ey büt-i ʿayyār meded

Selîmî mahlasıyla kayıtlı beş bentlik murabba, ayrılığı hastalık ve deniz imgesiyle büyütür; her bent sevgiliye yönelen aynı yardım çağrısıyla kapanır. Köksal'ın A kümesi şiiri Yavuz Sultan Selim'e kesin olarak bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ḫasteyem hecrüñ ile ey büt-i ʿayyār meded

   Demidür eyler iseñ vaṣl ile tīmār meded

   Ḳoma bu derd ü belāda bizi nā-çār meded

   Meded Allāh’ı severseñ meded ey yār meded

   1Ayrılığınla hastayım ey hilekâr güzel, yardım et;

   2Kavuşmayla beni iyileştirmenin zamanıdır, yardım et.

   3Bizi bu dert ve belada çaresiz bırakma;

   4Allah'ı seversen yardım et ey sevgili, yardım et.

   Açılış ayrılığı bedensel hastalık gibi kurar; vuslat hem kavuşma hem tedavidir. Büt-i ayyâr hitabı sevgilinin güzelliğini ve ele avuca sığmazlığını birlikte taşır, dört kez tekrarlanacak meded dizesi de çaresizliği işitilir kılar.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ṣanemā gel berü ḳo fürḳati birlik demidür

   Beni ḳurtar bu ġam u ġuṣṣadan erlik demidür

   Ḥasret-i hecr ile öldüm baña dirlik demidür

   Meded Allāh’ı severseñ meded ey yār meded

   1Ey güzel, yaklaş; ayrılığı bırak, birleşme zamanıdır.

   2Beni bu keder ve sıkıntıdan kurtar, yiğitlik zamanıdır.

   3Ayrılık özlemiyle öldüm, bana hayat verme zamanıdır;

   4Allah'ı seversen yardım et ey sevgili, yardım et.

   İkinci bent zaman bildiren üç cümleyi art arda dizer: birlik, kurtuluş ve dirlik artık ertelenmemelidir. Erlik sözcüğü sevgilinin müdahalesini cesaret sınavına çevirirken, hasret yüzünden ölüm iddiası dirlik talebini keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dem mi geçdi ki firāḳuñla fiġān eylemedüm

   Ya gözüm yaşın ayaġuña revān eylemedüm

   N’ola sevdümse seni ben ḳara ḳan eylemedüm

   Meded Allāh’ı severseñ meded ey yār meded

   1Ayrılığınla feryat etmediğim bir an mı geçti?

   2Gözyaşımı ayağına akıtmadım mı?

   3Seni sevdiysem ne olmuş; ben kimseyi kana bulamadım.

   4Allah'ı seversen yardım et ey sevgili, yardım et.

   Üçüncü bent iki soruyla ayrılık boyunca süren feryat ve gözyaşını kanıt gibi sunar. Kara kan ifadesi sert bir şiddet ihtimalini çağırır, fakat konuşan bunu yapmadığını söyleyerek sevgisini suçtan ayırır ve yardım çağrısına döner.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kim ola ki_incine dildārı cefā itdügine

   Meger incindügi aġyāra vefā itdügine

   N’ola şeh merḥamet itmez mi cefā itdügine

   Meded Allāh’ı severseñ meded ey yār meded

   1Sevgilinin eziyet etmesine kim incinir?

   2İnsan ancak rakibe vefa göstermesine incinir.

   3Ey şah, ettiğin cefaya karşı merhamet etmez misin?

   4Allah'ı seversen yardım et ey sevgili, yardım et.

   Dördüncü bent âşığın cefaya razı olduğu klasik ayrımı açıklar: asıl incitici olan sevgilinin eziyeti değil, rakibe gösterdiği vefadır. Şeh hitabı güç dengesini hatırlatır; merhamet sorusu sevgiliyi kendi yüceliğinin gereğine çağırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu Selīmī nice inşā ide dīvān-ı firāḳ

   Ey ʿaceb yoḳ mı ola āḫire pāyān-ı firāḳ

   Ṣaldı gerdān-ı belāya beni ʿummān-ı firāḳ

   Meded Allāh’ı severseñ meded ey yār meded

   1Bu Selîmî ayrılık divanını daha nasıl yazsın?

   2Şaşılır, ayrılığın sonunda bir son yok mudur?

   3Ayrılık denizi beni bela girdabına saldı;

   4Allah'ı seversen yardım et ey sevgili, yardım et.

   Son bent şiirin yazılmasını da ayrılığın bir sonucu sayar. Divan sözüyle çoğalan dizeler, sonu görünmeyen firak ve umman-girdap imgeleriyle kuşatılır; Selîmî mahlası, konuşanı bu sınırsız denizde yardım bekleyen kişi olarak sabitler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle