Bir âşıkız ki rûy-ı dil-ârâya hasretiz

Her beyitte kendini bir başka eksik varlığa benzeten; jale, pervane, tarak ve kemik üzerinden yoksunluğu dokuz kez yeniden tanımlayan gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir âşıkız ki rûy-ı dil-ârâya hasretiz

   Bir jâleyiz ki gonce-i ranâya hasretiz

   1Öyle bir âşığız ki gönül süsleyen yüze hasretiz.

   2Öyle bir çiy tanesiyiz ki güzel goncaya hasretiz.

   Çiy tanesi goncanın üstüne düşmezse buharlaşıp gider. Gâlib özlemi bir duygu olarak değil, varlığın kısa ömrünü belirleyen bir konum sorunu olarak kuruyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tûr-ı niyâza vardığımız olmadı müfîd

   Hem çün Kelîm-i berk-ı tecellâya hasretiz

   1Yalvarma dağına çıkmamız işe yaramadı.

   2Mûsâ gibi tecellî şimşeğine hasretiz.

   Mûsâ Tûr’da ışığı görüp bayılmıştı; burada dağa çıkılıyor, yalvarılıyor ve hiçbir şey olmuyor. Beytin asıl acısı reddedilmekten değil, cevap alamamaktan geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mihr-i cihân çeşmimize zerre-sân degil

   Pervâneyiz ki şem’-i şeb-ârâya hasretiz

   1Dünyanın güneşi gözümüzde bir zerre kadar değil.

   2Pervaneyiz, geceyi süsleyen muma hasretiz.

   Dünyanın güneşini zerre saymayan göz, küçücük bir mumun peşine düşüyor. Ölçü büyüklük değil erişilebilirlik; pervanenin gerçekten yanabileceği tek ışık odur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çâk etmişiz ne fâide cism-i nizârımız

   Bir şâneyiz ki zülf-i semen-sâya hasretiz

   1Zayıf bedenimizi yarıp parçaladık, ne fayda.

   2Bir tarağız, yasemin kokulu saça hasretiz.

   Tarağın dişleri zaten yarıktan ibarettir; âşık kendini parçalayarak alet hâline gelmiş. Yine de dokunacağı saç yoksa yarıkların hiçbir işlevi kalmıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Vardır dehân-ı dilbere şâyân bir sözüm

   Nâm-ı vefâyız âh-ı müsemmâya hasretiz

   1Sevgilinin ağzına yakışacak bir sözüm var.

   2Vefa adıyız, o adın karşılığına hasretiz.

   Ad var, adın işaret ettiği şey yok. Beyit ‘vefa’yı boş bir levhaya çevirip sözün kendisini bir eksiklik belgesi hâline getiriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Âb-ı hayât sohbet-i ahbâbdan cüdâ

   Mahîleriz ki lücce-i deryâya hasretiz

   1Dostların sohbetinden ayrı kalınca hayat suyu da yok.

   2Balığız, denizin engin sularına hasretiz.

   Balık için su bir istek değil, yaşama şartı. Sohbetin yerine su konunca yalnızlık bir hâl olmaktan çıkıp doğrudan boğulmaya bağlanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Eyler mi iltifat aceb ol hümâ-yı nâz

   Bir üstühânız âlem-i bâlâya hasretiz

   1Acaba o naz hümâsı bize iltifat eder mi?

   2Bir kemiğiz, yüce âleme hasretiz.

   Hümâ kemikle beslendiğine inanılan bir kuştur; âşık kendini yenecek şeye indirgiyor. Yükselmenin tek yolu, yukarıdan gelen bir gaganın kapmasını beklemek.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Gâlib düşer mi ol mehe kim eylemez nigâh

   Biz pertev-i cemâline çün sâye hasretiz

   1Gâlib, o aya yakışır mı, hiç bakmıyor.

   2Biz gölge gibi onun güzelliğinin ışığına hasretiz.

   Gölge ışığın varlığına bağlıdır ama ışığa hiç kavuşamaz. Şair kendini bu imkânsız bağımlılığın içine yerleştirip şikâyetini bir tabiat kanununa dönüştürüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Cümle cenâb-ı pertev içindir bu nükteler

   Ol zâta ol suhan-ver-i yektâya hasretiz

   1Bütün bu nükteler Pertev’in şerefinedir.

   2O zata, o eşi bulunmaz söz ustasına hasretiz.

   Gazel dokuz beyit boyunca soyut bir yoksunluğu anlatıp son beyitte gerçek bir adla kapanıyor: çağdaşı şair Pertev. Özlemin muhatabı böylece göklerden meclise iniyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle