Bir âşıkız ki rûy-ı dil-ârâya hasretiz

Her beyitte kendini bir başka eksik varlığa benzeten; jale, pervane, tarak ve kemik üzerinden yoksunluğu dokuz kez yeniden tanımlayan gazel.

1. 1

   Bir âşıkız ki rûy-ı dil-ârâya hasretiz

   Bir jâleyiz ki gonce-i ranâya hasretiz

   Günümüz Türkçesi +

   1Öyle bir âşığız ki gönül süsleyen yüze hasretiz.

   2Öyle bir çiy tanesiyiz ki güzel goncaya hasretiz.

   Beyit yorumu +

   Çiy tanesi goncanın üstüne düşmezse buharlaşıp gider. Gâlib özlemi bir duygu olarak değil, varlığın kısa ömrünü belirleyen bir konum sorunu olarak kuruyor.

2. 2

   Tûr-ı niyâza vardığımız olmadı müfîd

   Hem çün Kelîm-i berk-ı tecellâya hasretiz

   Günümüz Türkçesi +

   1Yalvarma dağına çıkmamız işe yaramadı.

   2Mûsâ gibi tecellî şimşeğine hasretiz.

   Beyit yorumu +

   Mûsâ Tûr’da ışığı görüp bayılmıştı; burada dağa çıkılıyor, yalvarılıyor ve hiçbir şey olmuyor. Beytin asıl acısı reddedilmekten değil, cevap alamamaktan geliyor.

3. 3

   Mihr-i cihân çeşmimize zerre-sân degil

   Pervâneyiz ki şem’-i şeb-ârâya hasretiz

   Günümüz Türkçesi +

   1Dünyanın güneşi gözümüzde bir zerre kadar değil.

   2Pervaneyiz, geceyi süsleyen muma hasretiz.

   Beyit yorumu +

   Dünyanın güneşini zerre saymayan göz, küçücük bir mumun peşine düşüyor. Ölçü büyüklük değil erişilebilirlik; pervanenin gerçekten yanabileceği tek ışık odur.

4. 4

   Çâk etmişiz ne fâide cism-i nizârımız

   Bir şâneyiz ki zülf-i semen-sâya hasretiz

   Günümüz Türkçesi +

   1Zayıf bedenimizi yarıp parçaladık, ne fayda.

   2Bir tarağız, yasemin kokulu saça hasretiz.

   Beyit yorumu +

   Tarağın dişleri zaten yarıktan ibarettir; âşık kendini parçalayarak alet hâline gelmiş. Yine de dokunacağı saç yoksa yarıkların hiçbir işlevi kalmıyor.

5. 5

   Vardır dehân-ı dilbere şâyân bir sözüm

   Nâm-ı vefâyız âh-ı müsemmâya hasretiz

   Günümüz Türkçesi +

   1Sevgilinin ağzına yakışacak bir sözüm var.

   2Vefa adıyız, o adın karşılığına hasretiz.

   Beyit yorumu +

   Ad var, adın işaret ettiği şey yok. Beyit ‘vefa’yı boş bir levhaya çevirip sözün kendisini bir eksiklik belgesi hâline getiriyor.

6. 6

   Âb-ı hayât sohbet-i ahbâbdan cüdâ

   Mahîleriz ki lücce-i deryâya hasretiz

   Günümüz Türkçesi +

   1Dostların sohbetinden ayrı kalınca hayat suyu da yok.

   2Balığız, denizin engin sularına hasretiz.

   Beyit yorumu +

   Balık için su bir istek değil, yaşama şartı. Sohbetin yerine su konunca yalnızlık bir hâl olmaktan çıkıp doğrudan boğulmaya bağlanıyor.

7. 7

   Eyler mi iltifat aceb ol hümâ-yı nâz

   Bir üstühânız âlem-i bâlâya hasretiz

   Günümüz Türkçesi +

   1Acaba o naz hümâsı bize iltifat eder mi?

   2Bir kemiğiz, yüce âleme hasretiz.

   Beyit yorumu +

   Hümâ kemikle beslendiğine inanılan bir kuştur; âşık kendini yenecek şeye indirgiyor. Yükselmenin tek yolu, yukarıdan gelen bir gaganın kapmasını beklemek.

8. 8

   Gâlib düşer mi ol mehe kim eylemez nigâh

   Biz pertev-i cemâline çün sâye hasretiz

   Günümüz Türkçesi +

   1Gâlib, o aya yakışır mı, hiç bakmıyor.

   2Biz gölge gibi onun güzelliğinin ışığına hasretiz.

   Beyit yorumu +

   Gölge ışığın varlığına bağlıdır ama ışığa hiç kavuşamaz. Şair kendini bu imkânsız bağımlılığın içine yerleştirip şikâyetini bir tabiat kanununa dönüştürüyor.

9. 9

   Cümle cenâb-ı pertev içindir bu nükteler

   Ol zâta ol suhan-ver-i yektâya hasretiz

   Günümüz Türkçesi +

   1Bütün bu nükteler Pertev’in şerefinedir.

   2O zata, o eşi bulunmaz söz ustasına hasretiz.

   Beyit yorumu +

   Gazel dokuz beyit boyunca soyut bir yoksunluğu anlatıp son beyitte gerçek bir adla kapanıyor: çağdaşı şair Pertev. Özlemin muhatabı böylece göklerden meclise iniyor.