Bir Bilinmez Derde Düş Kim Derdiñi Dermân Ara

Ara redifi, bilinmez derdin tabibini ve Lokman'ını ararken damlanın denize karışmasını, kimya-simya bilgisini ve can geçmeden canana yönelmeyi aynı arayışta toplar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir bilinmez derde düş kim derdiñi dermân ara

   Var o derdiñ hâzıkın bul var yüri Lokmân ara

   1Bilinmez bir derde düş; derdine deva ara.

   2O derdin uzmanını bul; yürü, Lokman ara.

   Matla’ın şaşırtıcı yanı emrin yönüdür: dertten kaçmak değil, bilinmez bir derde düşmek buyrulur. Deva ancak o düşüşten sonra aranabilir. İkinci dize aramayı uzmanlığa bağlar; istenen herhangi bir yardım değil, o derdin hâzıkı, yani ehli olandır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gâyet ile hasta dilseñ sor tabîb dükkânına

   Söyle derdiñ var sen anda hâlini ihsân ara

   1Çok hastaysan tabibin dükkânına yönelip sor;

   2derdini söyle, orada durumuna iyilik ara.

   Arayış burada bir dükkâna, yani somut bir yere indirilir ve hastadan istenen şey önce konuşmaktır: “söyle derdiñ”. İyileşme kendiliğinden gelmez, derdin dile getirilmesine bağlanır; ihsân sözcüğü de tedaviyi hak edilen bir hizmet değil, umulan bir iyilik yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bahr içinde didiler sordum seniñ eczâlarıñ

   Gel karış bir katreden hoş bahra gel ‘ummân ara

   1‘Senin parçaların deniz içindedir’ dediler; sordum.

   2Gel, bir damladan çıkıp güzel denize karış; okyanusu ara.

   Beyit insanı parçalara ayırır ve o eczânın deniz içinde olduğunu söyler; yani bütünlük kendinde değil, dışarıdadır. Çözüm de birleşmek değil karışmaktır: katre bahre karışacak, arayış oradan ummâna açılacaktır. Damla, kaybolarak büyüyen tek şeydir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   ‘İlm-i kimyâ ‘ilm-i simyâ nokta ‘ilmin bak bu kez

   Hakk te‘âlâ ‘âfiyet virsün seni güfrân ara

   1Kimya ilmine, simya ilmine ve nokta ilmine bu kez bak;

   2Yüce Hak sana sağlık versin; bağışlanma ara.

   Kimyâ, simyâ ve nokta ilmi art arda sıralanarak bilgiyi bir yığın hâline getirir, sonra ikinci dize bu yığını tek hamlede aşar: istenen şey ilim değil âfiyet ve güfrândır. Beyit böylece öğrenmeyi değil, öğrenmenin ötesinde kalanı arattırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şeyh Hulûsî zü’l-cenân olmak dilerseñ ‘ışk-ile

   Dost yolına geç bu cândan geçmeden cânân ara

   1Ey Şeyh Hulûsî, aşk ile gönül sahibi olmak istersen,

   2dost yoluna geç; bu can geçmeden cananı ara.

   Makta cân ile cânân sözcüklerini yan yana getirip aralarındaki tek harflik farkı zaman farkına çevirir: can bitmeden canan aranmalıdır. Zü’l-cenân olma isteği de şarta bağlanır; gönül sahibi olmak, aramayı ölüme bırakmamakla mümkün görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle