Bir güzeller şahı gördüm, adını gizli okur

Şair adını gizleyen bir güzeller şahını anlatır. Onun dudağı berrak su, boyu Tuba; giysisi, kalemi ve yazı öğrenme isteği hayranlık konusudur. Güzel, bilge hocanın önünde kitap okur fakat düşkün âşıktan kaçar. Ömer son beyitte sevgilinin adını üç harfle açacağını söyler ve ayın, mim, ra harflerini verir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir güzeller şâhı gördüm ismini ihfâ okur

   Lebleri âb-ı züllâdir ruhleri gabrâ okur

   1Bir güzeller şahı gördüm; adını gizleyerek okur.

   2Dudakları berrak sudur; yanakları basılı ‘gabrâ’ sözüyle okunur.

   Güzeller şahı kendi adını gizli okur; dudak berrak su olsa da yanaklara bağlı ‘gabrâ’ yüzeyi kesin değildir. Tanınma ile saklanma, yüzün açık güzelliği ve kapalı sözü içinde birlikte sürer.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Niçe vasf etsem anın evsâfını ben sizlere

   Bârekâllah bir sehî kad kameti tûbâ okur

   1Onun niteliklerini size ne kadar anlatsam da bitmez.

   2Maşallah, uzun ve düzgün boyu Tuba diye okunur.

   Şair sevgilinin niteliklerini anlatmaya sözün yetmeyeceğini belirtir; uzun ve düzgün boyu Tuba diye okunur. Güzellik, sayılı övgüyü aşarken cennet ağacıyla görünür bir ölçü kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tâc-ı şâhânı başında kıl temâşâ câmesin

   Zây olur aklım görünce ol mahabbet nâmesin

   1Başındaki hükümdar tacını ve giysisini seyret.

   2O sevgi mektubunu görünce aklım yok olur.

   Taç ve giysi seyredilirken sevgi mektubu şairin aklını alır. Dış görünüşün hükümdarlık işaretleri ile yazılı aşk işareti birleşir; bakış yalnız bedene değil nesnelere de tutulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Meşkini ta’lîm eder destinde almış hâmesin

   Kâtib olmaktır murâdı destine inşâ okur

   1Kalemi eline almış, yazı örneğini öğrenir.

   2Amacı kâtip olmaktır; eline yazı çalışması alır.

   Sevgili kalemi eline alıp meşk öğrenir, kâtip olmayı amaçlar. Güzellik sahnesine eğitim ve emek eklenir; yazı yazmak doğal yetenek değil hocadan öğrenilen düzenli sanat olarak görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Vech-i pâkini görenler üstüne dürler saçar

   Bende-i efkendesine âşinâ olmaz kaçar

   1Temiz yüzünü görenler üzerine inciler saçar.

   2Yere düşmüş kuluna yakınlık göstermez, kaçar.

   Temiz yüzü görenler inci saçar, fakat sevgili yere düşmüş kuluna yaklaşmadan kaçar. Başkalarının cömert hayranlığı ile âşığın karşılıksız yakınlık isteği aynı yüz çevresinde çatışır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Nâz ü istiğnâ ile dilber kitâbını açar

   Hâce-i dânâ önünde ol melek sîmâ okur

   1Sevgili naz ve kayıtsızlıkla kitabını açar.

   2O melek yüzlü, bilge hocanın önünde okur.

   Nazla kitap açan melek yüzlü güzel, bilge hocanın önünde okur. Kayıtsız tavır öğrenme disiplinini bozmaz; şiir sevgiliyi hem erişilmez hem eğitim alan genç bir kişi olarak gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ol güzel tahtına çıkmış hûblara kurmuş divan

   Derdimend âşıklar ise âh kılurlar hem figan

   1O güzel tahtına çıkmış, güzellere divan kurmuş.

   2Dertli âşıklar ah edip feryat eder.

   Tahta çıkan güzel öteki güzellere divan kurarken dertli âşıklar ah eder. Hükümdarlık sahnesinin parlaklığı, ona erişemeyenlerin toplu acısıyla tamamlanır ve iktidarın bedeli görünür olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Der ki Ömer üç hurûfla ismini eyler iyân

   Biri ayın biri mimdir birisini râ okur

   1Ömer der ki: Üç harfle adını ortaya çıkarır.

   2Biri ayın, biri mim, birini de ra diye okur.

   Ömer gizlenen adı ayın, mim ve ra olmak üzere üç harfle açıklar. Kimliği doğrudan söylemeyip okuru sesleri birleştirmeye çağırır; gizlilik kalkmadan okunabilir bir alfabe izi bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle