Birer yol tutmuşuz çün satr-ı safha sûretâ biz hep

Sayfadaki ayrı satırlar ile tek ciltlik kitap karşıtlığından hareket eden gazel; çokluğu meyhanenin dışına bırakır, bütün varlıkları tek şarabın sarhoşları sayar ve İbrahim Edhem'in yoksul görünüşünde ortak bir manevi soyluluk bulur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Birer yol tutmuşuz çün satr-ı safha sûretâ biz hep

   Velî ma‘nîde ammâ cild-i vâhid bir kitâbuz hep

   1Görünüşte hepimiz, sayfanın satırları gibi ayrı birer yol tutmuşuz;

   2ama anlamda hepimiz tek ciltlik bir kitabız.

   Sayfadaki satırlar görünüşte ayrı yönlere uzanır, fakat hepsi anlam bakımından tek ciltlik kitabın parçalarıdır. Yazı malzemesi, çokluk ile birlik ilişkisini somutlaştırır. Her satır kendi yolunu korurken daha geniş bütün içinde okunur; birlik farklılıkların silinmesiyle değil ortak anlamla kurulur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Te‘addüd matrah-ı mey-hâne-i dil-keşdedür sûfî

   Hakîkatde ser-â-ser mest-i keyf-i yek-şerâbız hep

   1Ey sûfî, çokluk gönül çeken meyhanenin dışarı attığı şeydir;

   2gerçekte hepimiz tek şarabın zevkiyle baştan başa sarhoşuz.

   Sûfîye göre çokluk gönül çeken meyhanenin dışarı attığı şeydir; hakikatte herkes aynı şarabın zevkiyle sarhoştur. Meyhane içeri kabul ettiği kişileri tek tatta birleştirir. ‘Te‘addüd’ dışarıda bırakılan yük, ‘yek-şerâb’ ise farklı görünen varlıkların ortak kaynağı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ne mümkün kilk-i Behzâd-ı heyûlâ nakşımız almak

   Nigâh-ı rü’yet-i Hak gibi der-zîr-i nikâbız hep

   1Maddenin Behzâd'ının kaleminin suretimizi çizmesi nasıl mümkün olsun?

   2Hakk'ı görme bakışı gibi hepimiz perdenin altındayız.

   İlk maddenin Behzâd’ı sayılan kusursuz nakkaş bile varlıkların suretini çizemez; herkes Hakk’ı görme bakışı gibi perdenin altındadır. Sanatın en güçlü kalemi görünmeyen özü yakalayamaz. Nikap eksiklik değil hakikatin maddi biçime bütünüyle sığmamasını koruyan sınırdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nola makbûl-ı hûbân-ı melâ’ik-haslet olsak biz

   Mu‘arrâyuz riyâdan çün du‘â-yı müstecâbız hep

   1Melek huylu güzellerce kabul edilsek buna şaşılır mı?

   2Çünkü hepimiz ikiyüzlülükten arınmış, kabul edilmiş bir duayız.

   Riyadan soyunmuş ve kabul edilmiş dua sayılan bu topluluğun melek huylu güzellerce kabul edilmesi şaşırtıcı değildir. Kabul edilmek dış görünüşe değil içtenliğe bağlanır. Dua insan topluluğuna dönüştürülür; her kişi aynı arınmış dileğin canlı ve karşılık bulan biçimi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Aceb mi devlet-i dünyâya rağbet itmeseñ Yüsrî

   Gedâ-hey’et sebük-dil Edhem-i ‘âlî-cenâbız hep

   1Ey Yüsrî, dünya ikbaline ilgi göstermesen bunda şaşılacak ne var?

   2Hepimiz dilenci görünüşlü, gönlü hafif, yüce yaradılışlı birer Edhem'iz.

   Yüsrî’nin dünya ikbaline ilgi göstermemesi, İbrahim Edhem örneğiyle açıklanır: herkes dilenci görünüşlü, gönlü hafif ve yüce yaradılışlıdır. Yoksul kıyafet değersizlik değil dünyevi yükten kurtuluş işaretidir. Makta ortak ‘biz’i manevi soylulukta birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle