Boz Bey Türküsü

Sekiz kıta, Boz Bey’e gelen fermanı, kıratın istenmesini, sonuçsuz yardım arayışlarını ve mahşere bırakılan davayı ağıt diliyle anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Boz Beye de ferman geldi.

   Dost ağladı düşman güldü.

   Hane halkı mahzun kaldı.

   Melül da olsun ağlarım melül of felek

   1Boz Bey’e de ferman geldi

   2Dost ağladı düşman güldü.

   3Hane halkı mahzun kaldı

   4Melül de olsun, ağlarım melül, of felek

   Boz Bey’e gelen ferman dostu ağlatıp düşmanı sevindirir; hane halkının mahzunluğu kararın toplu etkisini gösterir. “Melül” ve feleğe yönelen of, resmî buyruğun karşısında elde yalnız kederli ağıt kaldığını bildirir.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kıratımın adı benli

   Toprağı kavrar üzengi

   Yok Al-i Osman'da dengi

   Kıratı da istemiş ha babam Vezir.

   1Kıratımın adı benli

   2Toprağı kavrar üzengi

   3Yok Âl-i Osman’da dengi

   4Kıratı da istemiş, ha babam, vezir

   Benli kıratın toprağı kavrayan üzengisi hız ve güç gösterir; Âl-i Osman içinde denginin bulunmaması atı benzersiz kılar. Vezirin kıratı istemesi, Boz Bey’in yalnız özgürlüğüne değil yiğitlik simgesine de el koyan otoriteyi görünür yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kırata meydan bulunmaz.

   Düşman yüze güler bilinmez

   Yararlı kardeş bulunmaz

   Gönlüme bir karar aldıramadım ah gönül

   1Kırata meydan bulunmaz.

   2Düşman yüze güler, bilinmez

   3Yararlı kardeş bulunmaz

   4Gönlüme bir karar aldıramadım, ah gönül

   Kırata meydan bulunmaması onun gücünü sürdürürken güler yüzlü düşmanın bilinmezliği güveni bozar. Yararlı kardeş yokluğu, anlatıcının gönlüne karar aldıramamasına varır; dış tehditle iç kararsızlık aynı yalnızlıkta birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yaşa kıratım bin yaşa

   Yaptırayım sana altın kaşa

   Çakır köylü Rıza Paşa

   Ondan da bana imdat olmadı ah gönül.

   1Yaşa kıratım, bin yaşa

   2Yaptırayım sana altın kaşa

   3Çakır köylü Rıza Paşa

   4Ondan da bana imdat olmadı, ah gönül

   Kırata bin yıl yaşama dileği ve altın kaş yaptırma vaadi, hayvana yoldaş ve onur taşıyıcısı gibi seslenir. Çakır köylü Rıza Paşa’dan yardım gelmemesi, adı verilen güçlü kişiye bağlanan umudu keserek ağıdı kişisel hayal kırıklığına taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kıratın kuyruğu düğüm

   Sineme açtılar döğün

   Ayrılık günler bugün

   Kıratı da istemiş ha babam Vezir.

   1Kıratın kuyruğu düğüm

   2Sineme açtılar dövün

   3Ayrılık günleri bugün

   4Kıratı da istemiş, ha babam, vezir

   Düğümlü kuyruk savaşa hazırlığı, sinede açılan dövün ise acının bedensel izini çağrıştırır. Ayrılık gününün bugün oluşu vezirin kıratı istemesiyle yeniden bağlanır; atın alınması, Boz Bey’in kaderindeki kopuşun merkezi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kıratım yemini yemez

   Sırrını meydana vermez

   Koç yiğitsiz kavga olmaz

   Yayılım ateşine yanan ağlasın ah gönül.

   1Kıratım yemini yemez

   2Sırrını meydana vermez

   3Koç yiğitsiz kavga olmaz

   4Yayılım ateşine yanan ağlasın, ah gönül

   Yem yemeyen kırat sahibinin kederini paylaşır, sırrını meydana vermemesi sadakatini gösterir. Koç yiğit olmadan kavga olmayacağı hükmü topluluk ihtiyacını vurgular; “yayılım ateşi” yüzeyi çözümsüz kalsa da yanana ağlama çağrısı açıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ne olduysa Allah'tan oldu

   Düşmanlar avluya doldu

   Davamız mahşere kaldı

   Mahşerde sürelim davamızı of felek.

   1Ne olduysa Allah'tan oldu

   2Düşmanlar avluya doldu

   3Davamız mahşere kaldı

   4Mahşerde sürelim davamızı, of felek

   Olanın Allah’tan sayılması teslimiyet sunar, fakat avluya dolan düşmanlar haksızlık duygusunu silmez. Davanın mahşere kalması dünyevi çözüm umudunu öte dünyaya taşır; son satır hesaplaşmayı gelecekte sürdürme iradesini korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ayağımla kendim geldim

   Boynuma attım kemendim

   Çarhacı Paşa efendim

   Ondan da bana imdat olmadı of felek

   1Ayağımla kendim geldim

   2Boynuma attım kemendim

   3Çarhacı Paşa, efendim

   4Ondan da bana imdat olmadı, of felek

   Anlatıcı kendi ayağıyla gelip boynuna kemendi attığını söyler; gönüllü geliş ile tutsaklık aracı arasındaki çelişki teslim oluşun baskısını gösterir. Çarhacı Paşa’dan da imdat gelmemesi, adı anılan son makamı etkisiz bırakıp türküyü yalnızlıkla bitirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle