Ben Senin Rûyuna Cânâ Âşık-ı Hayrânınam

Sevgilinin yüzüne hayranlığını, eteğini öpme arzusunu, bülbül feryadını ve onun emrine bağlılığı söyleyen gazel; rakibe edilen ömür duasını şairin ironik ‘ben senin sevgilinim’ müjdesiyle kapatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ben senin rûyuna cânâ âşık-ı hayrânınam

   Ârzû-yı makdeminle bûse-i dâmânınam

   1Ey sevgili, senin yüzüne hayran bir âşığım;

   2gelişini arzulayan ve eteğini öpmek isteyenim.

   Matla âşığın kimliğini iki adımda kurar: önce hayran bir âşık, sonra eteği öpmek isteyen kişi. İkinci dizede istek ile eylem birleşir — gelişi arzulamak ve eteği öpmek aynı sıfat içinde toplanır. Redif bu kimlik sayımını bütün gazele yayacak kalıbı burada kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eylerim bülbül gibi şâm u seher feryâd u zâr

   Gülşen-i hüsnüne bülbüller gibi nâlânınam

   1Bülbül gibi akşam sabah feryat edip inlerim;

   2güzellik bahçende bülbüller gibi ağlarım.

   İkinci beyit sesi zamana bağlar: feryat akşam ve sabah, yani günün iki ucunda sürer. Karşılaştırma da tekil bir bülbülle değil “bülbüller” ile yapılır; âşık kendini bir örneğe değil bir topluluğa benzeterek acısını sıradanlaştırır ve tam da bu yüzden inandırıcı kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yoluna cânım fedâ’derin ne eğlersin beni

   Öldürürsen gel sen öldür bende-i fermânınam

   1Canım yoluna feda derim; beni niçin oyalarsın?

   2Öldüreceksen gel sen öldür; emrinin kuluyum.

   Üçüncü beyit ölümü bir çare gibi ister: oyalanmaktansa öldürülmek yeğdir. “Sen öldür” vurgusu işin başkasına bırakılmamasını şart koşar. “Bende-i fermân” sözü de bu isteği duygusal bir taşkınlık değil, emre bağlılığın doğal sonucu olarak sunar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bâde-i sâkî mi hayret verdi çeşm-i mestine

   Söyle ey şâh-ı cihânım ben senin yârânınam

   1Sâkinin şarabı mı sarhoş gözüne hayret verdi?

   2Söyle ey dünya şahım, ben senin dostlarındanım.

   Dördüncü beyit sarhoşluğun kaynağını sorar: gözdeki hayret şaraptan mı gelmektedir? Soru cevapsız bırakılır. Ardından gelen “şâh-ı cihânım” hitabı sevgiliyi hükümdar yaparken, âşık kendini kul değil “yârân”, yani dost çevresinden biri sayar; yakınlık iddiası bir derece yükselir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ömrü var olsun demiş ağyâra bir gün ol perî

   Müjdeler olsun Nedîmâ ben senin cânânınam

   1O peri bir gün rakibe ‘ömrü var olsun’ demiş;

   2müjdeler olsun ey Nedîm: ben senin sevgilinim.

   Makta kıskançlığı tersine çevirir: sevgili rakibe ömür duası etmişse, şair de kendini sevgilinin cânânı ilan eder. “Müjdeler olsun” sözü bu ilanı bir sitem değil kutlama biçiminde söyler. Rakibe verilen paya karşılık, karşı taraf kendine daha büyük bir sıfat yazar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle