Bu gün ol dilber-i ra’nâyı gördüm hup cemâl olmuş

Şair bugün gördüğü gösterişli sevgilinin şarapla kızaran yakut yanaklarını anlatır; yüzüne dikkatle bakmak güneşe bakmak kadar imkânsızdır. Gökyüzü onun güzelliğiyle süslenir, yüz güneş, benler yıldız, kaş hilâl olur; Ömer başka güzellere bakmazken ince belin hasretiyle güçten düşer.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bu gün ol dilber-i ra’nâyı gördüm hup cemâl olmuş

   Kızarmış lâ’l ruhler bâde çekmiş âl âl olmuş

   1Bugün o gösterişli güzeli gördüm; iyice güzelleşmiş.

   2Yakut yanakları kızarmış, şarap içmiş, kıpkırmızı olmuş.

   “Bu gün” sözü güzelliği hatırada değil yeni görülmüş bir karşılaşmada sabitler. “Dilber-i ra’nâ” zaten gösterişli olan sevgilidir, fakat “hup cemâl olmuş” onun daha da güzelleştiğini bildirir. Şarap içmesiyle yakut yanakların “âl âl” kızarması, içilen bâdenin rengini yüzde kat kat görünür kılar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yüzüne bakamaz âdem ne denlu itse dikkatler

   Ruh-i hurşîde dönmüş rûyini görmek muhâl olmuş

   1İnsan ne kadar dikkat etse de yüzüne bakamaz;

   2yüzü güneşe dönmüş, onu görmek imkânsız olmuş.

   Yüze bakma girişimi “ne denlu itse dikkatler” denilerek yoğunlaştırılır; ne kadar dikkat edilirse edilsin sonuç değişmez. Çünkü sevgilinin yüzü “ruh-i hurşîd”e, güneşin parlak çehresine dönmüştür. Görmenin imkânsızlaşması yüzün saklı olmasından değil, doğrudan ışığının gözü aşmasından kaynaklanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Cemâli âsmânı zeyn olup zu’mine eflâkin

   Ruh-i hurşîd ü kevkep benleri kaşı hilâl olmuş

   1Güzelliği gökyüzünü süslemiş; feleklerin tasavvurunda

   2yüzü güneş, benleri yıldız, kaşı hilâl olmuş.

   Sevgilinin cemali yalnız yeryüzünü değil “âsmân”ı süsleyen ziynet olur. İkinci dize bu göksel portreyi parçalarına ayırır: yüz güneş, benler yıldızlar, kavisli kaş hilâldir. “Zu’mine eflâkin” yüzeyi feleklerin tasavvurunu devreye sokar; güzelliği değerlendiren bakış artık tek âşığa değil gök katlarına yayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gel ey dîvâne dil bir gayri mâ hulyâya sen düşme

   Hele bir kerre seyr etsen anı görsen ne hâl olmuş

   1Gel ey deli gönül, sen başka bir ayın hayaline düşme;

   2onu bir kez seyredip görsen ne hâle geldiğini anlarsın.

   Konuşan kendi gönlüne “dîvâne dil” diye seslenir ve onu başka bir “mâh”, yani ay yüzlü güzelin hayaline düşmemesi için uyarır. Gerekçe soyut sadakat buyruğu değildir: sevgiliyi bir kez seyretmek yeterlidir. “Ne hâl olmuş” sorusu hem onun eriştiği güzellik hâline hem görenin uğrayacağı şaşkınlığa açılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ömer dîvânesidir değme mahbûba nazar kılmaz

   Miyân-ı hasretinden ki zaîf-i bî mecâl olmuş

   1Ömer onun divanesidir, sıradan hiçbir güzele bakmaz;

   2ince belinin hasretinden zayıf ve güçsüz olmuş.

   Son beyitte Ömer sevgilinin “dîvâne”si olarak anılır; bu bağlılık onu “değme mahbûb”a, sıradan güzellere bakmaktan alıkoyar. Bedel ise “miyân-ı hasret”, ince belin özlemidir. İncelik sevgilinin beden özelliğiyken “zaîf-i bî mecâl” oluşuyla Ömer’in bedenine geçer; hasret âşığı da inceltip güçsüz bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle