Bülbül gülün ki sâyesine ilticâ eder
Bülbülün güle sabah duasıyla başlayan şiir; vahşi bakış, geçici dünya, irade ve kader üzerinden ilerler. Sonunda ilahî yardımın kalemi parlatmasıyla şairin yaradılışı bir gül bahçesine, şiiri de ateş sesli bülbüle dönüşür.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Bülbül gülün ki sâyesine eder
Her subh-dem huzûruna arz-ı duâ eder
Bîgâne olsa da nigeh-i vahşetü’l-fenni
Âhû ile muâmele-i âşinâ eder
İcrâ-yı tarh-ı âlem-i âb-ı habâb-veş
havâle-i bâd-ı hevâ eder
Beyhûde sanma sürhî-i dest-i sevâkinin
Âgûş-ı tek-reng-i hinnâdan hayâ eder
Cebr olmayıp olsa da
Kim filini muhâlif-i hükm-i kazâ eder
olıcak ayn-ı matlaba
Ey dil sevâd-ı bahtını kilkim cilâ eder
Hikmet tabiatın ne aceb gülistân imiş
Kim kilk-i nazmı bülbül-i âteş-nevâ eder
1Bülbül, gölgesine sığındığı gülün
2her sabah huzurunda duasını sunar.
3Yabaniliği sanat edinmiş bakış ona yabancı kalsa da
4ceylanla tanışıkmış gibi davranır.
5Kabarcık suyu gibi geçici dünya tasarısını uygulamayı
6aydın gönüllüler boş heves rüzgârına bırakır.
7Sakilerin ellerindeki kızıllığı boşuna sanma;
8tek renk kınanın kucağından bile utanır.
9Zorlama olmasa ve kişisel irade bulunsa bile,
10kim eylemini kader hükmüne aykırı kılabilir?
11Çare bulan ilahî yardım, isteğin ta kendisine erişince,
12ey gönül, kalemim bahtının karalığını parlatır.
13Hikmet, yaradılışın ne şaşırtıcı bir gül bahçesiymiş;
14şiir kalemini ateş sesli bir bülbüle dönüştürür.
Metnin kaynağı
Şiir, bağlı kaynakta Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey adına kayıtlıdır; başlık, gövde ve şair kimliği sabit kaynak zinciriyle eşleştirilmiştir.
Atıf kanıtını aç ↗Metin, Wikimedia Commons taramasının ilgili sayfasına bağlıdır. Günümüz Türkçesi ve açıklamalar ayrı editoryal katmandır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
İlk ve son beyitler bülbül ile gül bahçesini çerçeve olarak kullanır. Aradaki beyitlerde bakışın yabancılığı ve dünya kabarcığının geçiciliği, insan iradesinin sınırına bağlanır; kalemin parlaması kişisel kudretten çok tevfik sonucudur.