Can Müştaktır Cemâlini Görmeğe

Sevgilinin yüzünü görmeye susayan gözler, bir işareti bile duymaya hazırdır; kaş, kirpik ve benlerle kurulan güzellik portresi sonunda öldürücü bir bakışa dönüşür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Can müştaktır cemâlini görmeğe

   Lûtf u ihsânını arar bu gözler

   1Can, güzel yüzünü görmeye özlem duyuyor;

   2Bu gözler lütuf ve iyiliğini arıyor.

   Canın yüze duyduğu özlem ile gözlerin lütuf araması, bakmayı yalnız görme değil bağış bekleme eylemi yapar. Görme arzusu sevgiliden gelecek bağış beklentisi taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Arzu çeker visâline ermeğe

   Bir işaret etsen duyar bu gözler

   1Sana kavuşmayı arzuluyor;

   2Bir işaret etsen bu gözler anlar.

   Kavuşma arzusu, sevgilinin küçük bir işaretini ses kadar açık algılayacak dikkatli gözlerle anlatılır. Göz, küçük bir işareti bile kavuşma haberi saymaya hazırdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Böyle gezme bir gün gelin sözüme

   Sana kem sanırsam kendi özüme

   1Böyle dolaşma, bir gün sözümü dinle;

   2Senin için kötülük düşünürsem kendi özüme dönsün.

   Sevgiliyi kötü düşünmenin kişinin kendi özüne döneceği uyarısı, güzelin korunmasını ahlaki bir sınırla destekler. Kötülük düşüncesi söyleyenin kendi özüne geri çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dedi âşık ne çok baktın yüzüme

   Dedim yavrum bana sayar bu gözler

   1“Âşık, yüzüme ne çok baktın,” dedi;

   2“Sevgilim, kaynakta ‘bana sayar bu gözler’ denir; ‘sayar’ın anlamı kesinleşmez,” dedim.

   Sevgilinin “Yüzüme ne çok baktın” sözüne verilen “bana sayar bu gözler” cevabında “sayar”ın anlamı açık değildir; kişi yönü değiştirilmeden bu belirsizlik korunur. Karşılıklı konuşma, bakışın anlamını şiirin tartışmalı düğümüne dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Alnıma yazılmış Tebârekâllah

   Hüsnünü öğrendim hasbeten lillâh

   1Alnıma “Allah ne yücedir” yazılmış;

   2Güzelliğini karşılık beklemeden tanıdım.

   Alna yazılmış hayranlık sözü, sevgilinin güzelliğini kişisel tercihten ilahî takdire taşır. Hayranlık, alna yazılmış ilahî bir hüküm gibi sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ne güzel yaratmış ol kadir Allah

   Roma’nın haracın değer bu gözler

   1Kadir Allah onu ne güzel yaratmış;

   2Bu gözler Roma’nın haracına değer.

   Yaratıcının güzelliği, Roma’nın haracına değer sayılan gözlerle dünyevî zenginlik ölçüsüne çevrilir. Roma haracı gözlerin değerini ölçen büyük servettir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Âşık’ın daim yollarını yoklar

   Benler harami olmuş belleri bekler

   1Âşık sürekli yollarını gözler;

   2Benler haydut olmuş, geçitleri bekler.

   Benler haydutlara benzetilip belleri, yani geçitleri bekler; Âşık’ın sevgiliye giden yolları yoklaması böylece pusu tehlikesiyle birleşir. Yol ve geçit sözleri yüzdeki benleri hareketli bir tehdide dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Kaşın nişanı ay kirpiği oklar

   Âhır bu Âşık’a kıyar bu gözler

   1Kaşının nişanı ay, kirpikleri oktur;

   2Sonunda bu gözler Âşık’ı öldürür.

   Ay nişanlı kaş ve ok kirpikler, güzelliğin sonunda Âşık’ı öldürebilecek silahlı bir düzene dönüşür. Silah dizisi gözlerin öldürücü hükmüyle tamamlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle