Cân Ü Dilden Mâil Oldum Sözüne İbrâhim’in
Âşık, İbrahim’in sözüne ve yüzüne gönülden bağlanır; ölmeden önce onu görmeyi, ayağının tozuna yüz sürmeyi diler. Rakip yüzünden ayrı düşüp Mecnun’a döner ve dağları yurt edinir; sonunda sevgiliye yüzünü göstermesi için yakarır.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Cân ü dilden mâil oldum sözüne İbrâhim’in
Kem nazarla bakmasınlar yüzüne İbrâhim’in
1İbrahim’in sözüne canıgönülden bağlandım.
2Kimse İbrahim’in yüzüne kötü gözle bakmasın.
- 2
Hak taâlâ hub cemâlin bana göster ölmeden
Yüz süreyim ayağının tozuna İbrâhim’in
1Yüce Allah güzel yüzünü bana ölmeden önce göstersin.
2İbrahim’in ayağının tozuna yüz süreyim.
Ölmeden önce yüzü görme duası kavuşmayı hayatın son fırsatına bağlar. Ayağın tozuna yüz sürmek, bedensel yakınlığı alçakgönüllü bir hizmet hareketine dönüştürür; şair görmekle yetinmez, eşiğe kapanmak ister.
- 3
Her kaçan âh eylesem işler bu sînem yâresi
Hüsnünün medhi sezâdır böyle bir can pâresi
1Ne zaman ah etsem göğsümün yarası sızlar.
2Böyle bir can parçasının güzelliği övülmeye layıktır.
Ah çıktıkça göğüs yarasının sızlaması ses ile beden arasında doğrudan bağ kurar. İbrahim’in güzelliği “can parçası” diye övülür; yara açan kişi aynı zamanda şairin kendi canından saydığı en değerli varlıktır.
- 4
Bir bakışla aklım aldı kaşlarının aresi
Şol melekler sürme çekmiş gözüne İbrâhim’in
1Kaşlarının arası tek bakışta aklımı aldı.
2Sanki melekler İbrahim’in gözüne sürme çekmiş.
Kaşların arasındaki tek bakış aklı çalar, sürmeli göz ise meleklerin eliyle bezenmiş sayılır. Bu kutsallaştırılmış güzellik, âşığın iradesini bir anda alır; bakışın kısalığı etkisinin büyüklüğüyle karşıtlık oluşturur.
- 5
Ol adû-yi bed lika senden beni etti
Öldürür âhır beni bu çektiğim derd ü
1Kötü yüzlü düşman beni senden uzaklaştırdı.
2Çektiğim dert ve ayrılık sonunda beni öldürecek.
Ayrılığın sorumlusu kötü yüzlü rakiptir. Dert ve uzaklık ölüm tehdidine dönüşürken şair sevgiliye öfke yöneltmez; üçüncü kişinin araya girmesi aşkın saflığını koruyan açıklama işlevi görür.
- 6
Âkıbet döndüm bana dağlardır durak
Hasta gönlüm yatmak ister dizine İbrâhim’in
1Sonunda Mecnun’a döndüm; artık dağlar bana yurt oldu.
2Hasta gönlüm İbrahim’in dizinde yatmak istiyor.
Mecnun’a dönüşmek ve dağları yurt edinmek toplumsal hayattan kopuşu anlatır. Buna rağmen hasta gönlün İbrahim’in dizinde yatmak istemesi, vahşi yalnızlığın içinde hâlâ şefkatli bir dinlenme yeri arandığını gösterir.
- 7
Der ki Ömer güç imiş bu ayrılık yardan bana
Arz-ı dîdâr eyle gel Allâh içün benden yana
1Ömer der ki: Sevgiliden ayrılık bana çok ağır geldi.
2Allah için gel, yüzünü bana doğru göster.
Mahlas dizesi ayrılığın ağırlığını doğrudan Ömer’in ağzından mühürler. “Allah için” yüzünü göster çağrısı sevgilinin merhametine dinî bir hatırlatma ekler; kavuşma artık yalnız aşk değil, insaf talebidir.
- 8
Hem selâm olsun olsun kuzum benden sana
Ben değil âlem nârına İbrâhim’in
1Kuzum, benden sana selam ve içten dilekler olsun.
2Yalnız ben değil, bütün âlem İbrahim’in aşk ateşine tutulmuştur.
Selam ve niyaz, ulaşılamayan kişiye gönderilen son bağlardır. Kapanışta bütün âlemin İbrahim’in ateşine tutulduğunun söylenmesi kişisel tutkuyu ortak hayranlığa çevirir; Ömer tek mağdur olmadığını iddia eder.
Metnin kaynağı
Ergun 1936 No.469; görünür Ömer/Âşık Ömer mahlası ve bağımsız bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırması.
Atıf kanıtını aç ↗Sadeddin Nüzhet Ergun’un 1936 tarihli Âşık Ömer baskısındaki 469 numaralı metnin 16 dizesi ve 8 birimi basılı sırayla, harfi harfine korunmuştur. Kaynak sürümü: ergun1936-n469-41F0AFB3F03A.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Cânâ arama tende beni canda bulursunÂşık Ömer · Şiir→
Söze bağlanmak sevgilinin yalnız görünüşüne değil, diline ve vaadine yönelmiş bir aşktır. Yüze kötü gözle bakılmaması dileği, İbrahim’i dış bakışlardan korurken âşığın kıskanç ve saygılı konumunu da belirler.