Cana Cefa ya da Vefa Kıl

İbrahim Tennurî dert veya deva, gül veya diken, vuslat veya ayrılık, cennet veya ateş arasında ayrım yapmadan Tanrı’dan geleni hoş karşılar. Tekrarlanan nakarat, ağlatılmayı da güldürülmeyi de kulluğun parçası sayan tam teslimiyeti kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Câna cefâ ya kıl vefâ

   Kahrın da hoş lûtfun da hoş

   1Cana ister cefa et ister vefa göster;

   2Kahrın da hoş lütfun da hoş.

   Konuşan cana cefa da vefa da gelse kabul eder; kahır ile lütuf, Tanrı’dan geldikleri için aynı “hoş” hükmünde birleşir. Kaynak değişse de kabul değişmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ya derd gönder yahut devâ

   Kahrın da hoş lûtfun da hoş

   1Ya derd gönder yahut çare.

   2Kahrın da hoş lütfun da hoş.

   Dert ile derman iki karşıt seçenek olarak Tanrı’ya bırakılır; nakarat, kulun yalnız şifayı seçmediğini ve kahırla lütfu aynı rıza içinde karşıladığını bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hoştur bana senden gelen

   Ya hil’at ü yahut kefen

   1Hoştur bana senden gelen.

   2ister onur giysisi olsun ister kefen.

   Tanrı’dan gelenin onur giysisi ya da kefen olması fark etmez; ödül ile ölüm aynı teslimiyet içinde karşılanır. Kefen de sevgiliden gelen armağandır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ya tâze gül yahut diken

   Kahrın da hoş lûtfun da hoş

   1Ya taze gül yahut diken.

   2Kahrın da hoş lütfun da hoş.

   Taze gül ile diken arasında seçim yapılmaz; güzellik ve acı, tekrarlanan nakaratın eşit kabulüne bağlanır. Diken gülün karşıtı sayılmaz. Bu vurgu, “Ya tâze gül yahut diken” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gelse celâlinden cefâ

   Yahut cemâlinden vefâ

   1Görkeminden cefa da gelse,

   2güzelliğinden vefa da gelse,

   İlahî görkemden gelen cefa ile güzellikten doğan vefa yan yana konur; farklı kaynak yönleri aynı sevgilide birleşir. İki yüz aynı Tanrı’ya aittir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   İkisi de câna safâ

   Kahrın da hoş lûtfun da hoş

   1ikisi de cana huzur verir.

   2Kahrın da hoş lütfun da hoş.

   Celâl ve cemâl yüzlerinden gelen iki hâlin de cana huzur verdiği söylenir. Nakarat, kahır ile lütfu birlikte hoş karşılayarak seçme talebini tam rızaya dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ger bağ-u-ger bostan ola

   Ger bend-ü-ger zindan ola

   1İster bağ ister bostan olsun.

   2İster bağlanmak ister zindan olsun.

   Bağ ve bostan ile bağlanma ve zindan ses benzerliği içinde karşılaştırılır; özgür bahçe de tutsaklık da kabul edilir. Ses oyunu kaderleri eşitler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ger vasl-u-ger hicran ola

   Kahrın da hoş lûtfun da hoş

   1İster kavuşma ister ayrılık olsun.

   2Kahrın da hoş lütfun da hoş.

   Kavuşma ile ayrılık yan yana anıldığında şiirin teslimiyet ilkesi ilişkinin iki zıt sonucunu da kapsar. Tekrarlanan nakarat, sevgiliye erişmeyi ödül ve hicranı salt ceza saymak yerine ikisini de Tanrı’dan gelen bir sınama olarak kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey padişah-ı-lemy ezel

   Zât-ı-ebed Hayy-ı-ezel

   1Ey ezelî padişah.

   2Sen ezelî diri, varlığı sonsuz olansın.

   Tanrı ezelî padişah, sonsuz varlık ve başlangıçsız diri olarak anılır; teslimiyet, muhatabın zaman üstü sıfatlarıyla temellendirilir. Bu vurgu, “Ey padişah-ı-lemy ezel” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ey lûtfu bol kahrı güzel

    Kahrın da hoş lûtfun da hoş

    1Ey lütfu bol, kahrı güzel olan.

    2Kahrın da hoş lütfun da hoş.

    “Lütfu bol, kahrı güzel” seslenişi ilahî kudretin yumuşak ve sert yüzlerini tek muhatapta birleştirir. Ardından gelen nakarat, bu iki yüz arasında seçim yapmaz; ikisini de hoş karşılayan rıza tavrını bir kez daha kesinleştirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    Ağlatırsan zârı zârı

    Verirsen cennet-ü-huri

    1Ağlatırsan inleye inleye ağlarım.

    2Cenneti ve huriyi verirsen de.

    İnleterek ağlatmakla cennet ve huri vermek aynı hitapta buluşur; acı ile ödül kulluğun şartını değiştirmez. Sonuç teslimiyeti değiştirmez. Bu vurgu, “Ağlatırsan zârı zârı” sözünde belirginleşir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Lâyık görür isen nârı

    Kahrın da hoş lûtfun da hoş

    1Lâyık görür isen ateşi.

    2Kahrın da hoş lütfun da hoş.

    Cehennem ateşinin bile Tanrı uygun görürse kabul edilmesi, teslimiyet iddiasını şiirin en ağır ihtimaline taşır. Nakarat burada rahatlatıcı bir tekrar değildir; kulun cennet beklentisini bırakıp ilahî hükme koşulsuz rıza göstermesini sınar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
13. 13

    Gerek ağlat gerek güldür

    Gerek dirgür gerek öldür

    1Gerek ağlat gerek güldür.

    2Gerek dirilt gerek öldür.

    Ağlatmak, güldürmek, diriltmek ve öldürmek art arda Tanrı’ya bırakılır; son birim konuşanın bütün hâller üzerindeki iradesini teslim eder. Bu vurgu, “Gerek ağlat gerek güldür” sözünde belirginleşir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
14. 14

    Bu ÂŞIK hem sana kuldur

    Kahrın da hoş lûfun da hoş

    1Bu ÂŞIK hem sana kuldur.

    2Kahrın da hoş, lütfun da hoş.

    Mahlas yerine “ÂŞIK” adıyla görünen konuşan özne kulluğunu açıkça bildirir ve önceki bütün karşıtlıkları kendi bağlılığıyla mühürler. Son nakarat, ağlama-gülme ve dirilme-ölme seçeneklerinin ardından kahırla lütfu aynı rıza cümlesinde birleştirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle