Cânib-i Hakdan Görinen Âlem-i Ma‘nâ Biziz

Şiir, elest sözünden kendini bilme dersine uzanan manevî kimliği levh, ayna, nur kadehi ve beden sarayı imgeleriyle anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Cânib-i Hakdan görinen âlem-i ma‘nâ biziz

   Tâ elest kâlû belâdan var olan a‘lâ biziz

   1Hakk'ın yönünden görünen anlam âlemi biziz;

   2elest günündeki “evet” sözünden beri var olan yücelik biziz.

   Matla, “biziz” redifiyle Hakk yönünden görünen anlam âlemini ortak bir manevî kimlik olarak kurar. Bu kimliğin başlangıcı elestte verilen “kâlû belâ” cevabına kadar götürülür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Arş içün levh-i kalemden ferş-i dil tevhîd iden

   Vuslat-ı şân illerin mir’ât iden dânâ biziz

   1Arş için levh ve kalemden gönül döşeğine tevhidi yazan,

   2vuslat ülkelerini ayna yapan bilgeler biziz.

   İkinci beyitte levh ve kalemden gönül döşeğine uzanan yazı imgesi, tevhidi iç dünyaya taşır. Vuslat ülkelerinin aynaya dönüşmesi, bilgelerin hakikati üretmekten çok yansıttığını düşündürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Işk meyinden nûş idüp dostun eli nûrdan kadeh

   Vâkıf-ı esrâr olandan küntü kenz illâ biziz

   1Aşk şarabını içtik; dostun eli nurdan bir kadehtir.

   2Sırlara vâkıf olan için “gizli hazine” işareti biziz.

   Üçüncü beyit aşk şarabını dostun nurdan eliyle sunduğu kadehten içirir. “Küntü kenz” göndermesi, sırra vâkıf olan için gizli hazinenin işaretinin bu toplulukta belirdiğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bildigin geç bilmez ol bil var olandır yog olan

   Târumâr it ten sarâyın sen de bil hâlâ biziz

   1Bildiğini geç, bilmez ol; bil ki yok görünen aslında vardır.

   2Beden sarayını dağıt; sen de bil ki hâlâ biziz.

   Dördüncü beyit “bilmez ol” buyruğuyla bilgi iddiasından soyunmayı ve yok görünenin varlığını kavramayı ister. Beden sarayını dağıtma buyruğu fiziksel yıkım değil, görünen benliğin mutlak merkez sayılmamasına yönelik tasavvufî bir çağrıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bildiren Rabbim kemâl-i sa‘y-ı gayretdir özüm

   Şeyh Hulûsî men aref dersindeki esmâ biziz

   1Bana bildiren Rabbimdir; özümün yetkinliği çaba ve gayrettir.

   2Şeyh Hulûsî, kendini bilme dersindeki adlar biziz.

   Mahlas beyti bilgiyi verenin Rab olduğunu, insanın payının ise çaba ve gayret olduğunu belirtir. Hulûsî'nin “men aref” dersindeki adlarla özdeşleşmesi, kendini bilmeyi ilahî adları tanıma yönünde tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle