Aç Gözüñ Cânuñ Uyar İstedügüñ Sendedir

Fahrî, dışarıda aramayı bırakıp kalbi arındırmayı ve insanın aradığını kendinde bulmasını öğütler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Aç gözüñ cânuñ uyar istedügüñ sendedir

   Bu sözümü diñler iseñ istedügüñ sendedir

   1Gözünü aç, canını uyandır; aradığın sendedir.

   2Bu sözümü dinlersen aradığın sendedir.

   Açılış beyti iki buyrukla başlar: gözü açmak ve canı uyandırmak. Uyku ile körlük aynı eksikliğe verilmiş iki addır. Redif daha ilk dizede yerini alır ve arayışın hedefini dışarıdan alıp konuşanın kendisine yerleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Serserî gezme yabanda kendüñe gel kendüñe

   Mürşid-i kâmil elin tut istedügüñ sendedir

   1Başıboş biçimde dışarıda dolaşma, kendine dön;

   2olgun rehberin elini tut, aradığın sendedir.

   İkinci beyit “yaban” ile “kendüñ” arasında bir yer karşıtlığı kurar; başıboş dolaşmak mesafe kazanmak değil kaybetmektir. Yine de içe dönüş yalnız başına önerilmez: olgun rehberin eli, dönüşün tutamağı olarak araya girer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   ‘Beyt-i Hakdır kalb-i mü’min’ bize peygamber didi

   Gıll ü gışdan pâk ide gör istedügüñ sendedir

   1Peygamber bize ‘Müminin kalbi Hakk'ın evidir’ dedi;

   2onu kin ve aldatmadan arındır, aradığın sendedir.

   Üçüncü beyit sözü bir alıntıya bırakır ve kalbi ev diye adlandırır. Bu tanım hemen bir bakım işine dönüşür: kin ve aldatmadan arındırmak, evi oturulabilir kılmaktır. Redif, temizlenen yerin zaten kişinin kendisi olduğunu hatırlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yerde gökde her ki var mü’min-i kâmilde bul

   Mü’min-i kâmil iseñ istedügüñ sendedir

   1Yerde ve gökte bulunanı olgun müminde bul;

   2olgun müminsen aradığın sendedir.

   Dördüncü beyit ölçeği en geniş hâline çıkarır: yerde ve gökte ne varsa olgun müminde bulunacaktır. İkinci dize bu iddiayı bir şarta bağlar; arananı kendinde bulmak, önce o olgunluğa erişmiş olmayı gerektirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Fahrîyâ yeter ozanlık eyledüñ sen ‘aybdır

   Aç gözüñ cânuñ uyar istedügüñ sendedir

   1Ey Fahrî, ozanlık ettiğin yeter; bu kusurdur.

   2Gözünü aç, canını uyandır; aradığın sendedir.

   Son beyit şiirin kendisine döner ve “ozanlık” etmeyi kusur sayar. Şair sözü kesip ilk dizeyi olduğu gibi yineler; metin bir sonuç cümlesiyle değil başladığı buyruğa dönerek kapanır ve söz üretimini uyanışın önünde engel gibi bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle