Mehmed Fahrî-i Sünbülî

Mehmed Fahrî-i Sünbülî kimdir?

Mehmed Fahrî, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre Halvetiyye tarikatının Sünbüliyye koluna mensup bir şeyh ve şairdir. Adı divançesinin başlığında geçen "Şeyh Mehmed Fahrî-i Sünbülî" ibaresiyle anılır; mahlası Fahrî'dir.

18. yüzyıl İstanbul'unun tekke çevresinde üretilen şiirin izlenebildiği adlardan biridir: yerini bir mahalle ve bir dergâh belirler, külliyatı da o dergâhın çevresinde derlenmiş mürettep bir divançedir.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Fahrî'nin doğum tarihi ve doğum yeri hakkında bilgi vermez; bu iki nokta kaynaklarda boş kalmıştır. Şeyhi, 1703'te ölen Nakşî İbrahim Efendi'dir ve Fahrî onun halifesi olmuştur.

İstanbul'un Odabaşı semtindeki Koruk mahallesinde bulunan Karamânî İshak Dergâhı'nın şeyhliğini yaptı. Aynı madde bu tekkenin kaynaklarda Pîrî Paşa Tekkesi, Koruk Tekkesi ve Koruklu Tekke adlarıyla da anıldığını kaydeder. Fahrî bu tekkede yirmi yıl meşihatta bulundu ve vefatından sonra tekkenin mezarlığına defnedildi.

Bağlı olduğu kol hakkında TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Sünbüliyye maddesi şunları söyler: Sünbüliyye, Halvetiyye-Cemâliyye'nin 1529'da ölen Sünbül Sinan'a nispet edilen koludur ve silsilesi Cemâl-i Halvetî üzerinden Yahyâ-yı Şirvânî'ye çıkar. Kolun âsitânesi, İstanbul'un ilk Halvetî tekkesi sayılan Koca Mustafa Paşa Külliyesi'dir. En yaygın olduğu dönemde yirmi altı tekkeyle, çoğu bugünkü Fatih ilçesi sınırları içinde faaliyet göstermiştir — Fahrî'nin Koruk mahallesindeki dergâhı da bu ağın içindedir. Aynı madde Sünbülî şeyhlerinin çoğunun ilmiye kökenli olduğunu, vaizlik ve cami görevleri yürüttüğünü kaydeder.

Ölüm yılı 1148/1735'tir. Bu tarih, Zîver Ahmed Çelebi'nin ölümü için söylediği tarih manzumesinden çıkarılmıştır.

Tek eseri divançesidir ve mürettep hâldedir: 147 gazel ile 12 şarkı içerir, gazellerin yedisi musammat gazeldir. Metnin iki yazma nüshası bilinmektedir — Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi 2709/2 ve Millet Kütüphanesi Ali Emiri Manzum 324.

Maddede şiirlerinin açık, sade ve anlaşılır bir Türkçe ile yazıldığı, dinî-tasavvufî temalar üzerinde yoğunlaştığı belirtilir; Yunus Emre ile Niyâzî-i Mısrî'den etkilendiği söylenir. Madde Doç. Dr. Üzeyir Aslan tarafından yazılmıştır.

Şiir anlayışı ve dili

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Fahrî'nin dilini açık, sade ve anlaşılır bulur; şiirin ağırlık merkezi süs değil dinî-tasavvufî muhtevadır. Aynı madde onu Yunus Emre ve Niyâzî-i Mısrî etkisinde gösterir, yani tekke şiirinin sade söyleyişli koluna bağlar.

Divançenin biçim dağılımı da bu yönü destekler: 147 gazelin yanında 12 şarkı vardır ve gazellerin yedisi musammat gazeldir — iç kafiyeyle bölünen, bestelenmeye ve toplu okunmaya elverişli bir gazel türü.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• DivançeMürettep divançe; 147 gazel ve 12 şarkı içerir, gazellerin yedisi musammat gazeldir. Nüshaları: Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi 2709/2 ve Millet Kütüphanesi Ali Emiri Manzum 324.

Edebiyat tarihindeki yeri

Fahrî'nin adı, 18. yüzyıl İstanbul'unda Sünbülî çevresinin şiir üretimini belgeleyen kayıtlar arasında yer alır: Nakşî İbrahim Efendi'nin halifesi olarak aldığı yol, Koruk mahallesindeki dergâhta geçen yirmi yıllık meşihat ve iki nüshayla günümüze ulaşan divançe. Ölüm yılının bir başka şairin tarih manzumesinden çıkarılması da bu çevrenin kendi içinde tuttuğu kaydın izidir.