Ezel Bezminde Neşr İtdi Sana Feyzini Feyyâz

Şiir, Feyyâz olan Allah'ın ezelden gelen feyzini zikir, bağışlanma ve tecelliyle ilişkilendirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ezel bezminde neşr itdi saña feyzini Feyyâz

   Muhakkak bil seni lutf ile ma‘mûr ider Feyyâz

   1Bolca bağışlayan, ezel meclisinde feyzini sana yaydı;

   2kesin bil ki seni lütfuyla bayındır eder.

   Ezel meclisinde yayılan feyiz, bugünkü benliği lütufla bayındır eden başlangıç öncesi bağış olarak düşünülür. “Muhakkak bil” buyruğu muhatabı ikna edilecek biri saymaz; beyit bilgiyi tartışmaya değil kabule sunar ve gazelin kalanı bu kesinliğin üstüne kurulur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eger emmâreye gâlib olam dirseñ eyâ sâdık

   Müdâmî zikre meşgûl ol seni mansûr ider Feyyâz

   1Ey doğru kişi, buyuran nefse üstün gelmek istersen

   2sürekli zikirle uğraş; Feyyâz seni başarıya ulaştırır.

   Buyuran nefse üstün gelmenin yolu sürekli zikirdir; kişisel çaba ancak Feyyâz'ın başarı vermesiyle tamamlanır. “Eyâ sâdık” hitabı muhatabı doğruluk iddiasıyla çağırır; “dirseñ” şartı da vaadi, onu isteyen kişinin kendi sözüne bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Günâhını Hudâvendün afv itmezse müşkildir

   Niyâz eyle gice gündüz seni magfûr ider Feyyâz

   1Rabbin günahını bağışlamazsa hâlin güçtür;

   2gece gündüz yalvar, Feyyâz seni bağışlanmış kılar.

   Bağışlanmama korkusu gece gündüz niyaza dönüşür; dua, güç hâli ilâhî mağfirete açılan umuda çevirir. Beyit “müşkildir” diyerek şiirin tek olumsuz teşhisini koyar; çare de aynı beyitte “niyâz eyle” emriyle verilir, yani sorun ile çözüm tek soluğa sığar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Aceb ihsânı vâsi‘dir Hudânun kullara her ân

   Tecellî eyleyüp her-dem seni pür-nûr ider Feyyâz

   1Allah'ın kullara her an verdiği iyilik ne geniştir;

   2görünerek seni her an nurla doldurur.

   İhsanın genişliği tecelliyle görünür ve kişiyi nurla doldurur; soyut cömertlik içte parlayan ışık olur. “Aceb” ünlemi beyti bir şaşma sesiyle açar; “her ân” ve “her-dem” sözcükleri de bağışı tek bir olaydan çıkarıp kesintisiz bir akışa çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İdüp ihsânını izhâr Hudâ-yı lem-yezel Fahrî

   Keremler eyleyüp dâ’im seni mesrûr ider Feyyâz

   1Ey Fahrî, başlangıcı olmayan Allah ihsanını gösterir;

   2Feyyâz cömert davranıp seni sürekli sevindirir.

   Mahlas beyti başlangıcı olmayan Allah'ın ihsanını Fahrî'nin sevincine indirir; ezelî bağış kişisel sonuç kazanır. “Lem-yezel” sıfatı açılıştaki “ezel” sözcüğünü karşılar; gazel, başladığı zamansızlığa dönerek kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle