Bu Vücûd Şehrini Ta‘mîr Eyledi Mi‘mâr-ı Aşk

Şiir, aşkı varlık şehrini onaran mimar, kalbi gül bahçesine çeviren pîr himmeti ve görünen yüz olarak anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bu vücûd şehrini ta‘mîr eyledi mi‘mâr-ı aşk

   Hem göñül levhine tasvîr eyledi ruhsâr-ı aşk

   1Aşk mimarı bu varlık şehrini onardı;

   2aşkın yüzünü gönül levhasına resmetti.

   Aşk mimarı varlık şehrini onarır ve yüzünü gönül levhasına resmeder; beden ile kalp aynı yaratıcı güççe biçimlenir. “Ta‘mîr” sözü bedeni yeni yapılmış değil onarılmış sayar; şiirin başlangıç varsayımı, varlığın önceden yıkık olduğudur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bülbül-i dil nagme eylerse aceb mi zâhidâ

   Bâg-ı kalbim himmet-i pîr eyledi gülzâr-ı aşk

   1Ey zahit, gönül bülbülü ezgi söylerse şaşılır mı?

   2Pîrin himmeti kalp bahçemi aşk gül bahçesi yaptı.

   Pîr himmeti kalp bahçesini aşk güllüğüne çevirince gönül bülbülünün ötmesi doğal sonuç olur. “Zâhidâ” hitabı beytin muhatabını değiştirir; savunma, ötüşü gereksiz bulan bir bakışa karşı yapılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nâle vü efgân-ile feryâdıma dahl eyledi

   Bu dil-i mecrûha tesîr eyledi âsâr-ı aşk

   1İnleyiş ve feryadıma karıştı;

   2aşkın izleri bu yaralı gönlü etkiledi.

   Aşkın izleri inilti ve feryada karışıp yaralı gönlü etkiler; keder, kaynağı tanınan manevî yaraya dönüşür. “Dahl eyledi” fiili aşkı davetsiz bir müdahil yapar; feryat konuşanın kendi sesiyken araya giren başkasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cezbe-i Hak yâr-ı gârımdır benim leyl ü nehâr

   Hân-gâh-ı dilde tezkîr eyledi ezkâr-ı aşk

   1Hakk'ın çekimi gece gündüz mağara arkadaşım oldu;

   2gönül dergâhında aşk zikirlerini hatırlattı.

   Hakk'ın çekimi mağara arkadaşı gibi yakın durur ve gönül dergâhında aşk zikirlerini sürekli hatırlatır. “Yâr-ı gâr” tamlaması hicret hatırasını çağırır; cezbe böylece ani bir coşku değil, yol boyunca yanı başında duran bir yoldaş sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Zikr-i Hak mir’ât-ı kalbe dâ’imâ virir cilâ

   Anun-içün hüsnün izhâr eyledi dîdâr-ı aşk

   1Hakk'ın zikri kalp aynasını sürekli parlatır;

   2bu yüzden aşkın yüzü güzelliğini gösterdi.

   Zikir kalp aynasını cilalayınca aşkın yüzü güzelliğini gösterir; temiz yüzey didârın görünme koşuludur. İlk beyitte gönül bir levha, burada bir aynadır; ikisi de yüzey imgesidir ama biri üzerine çizilen, öteki yansıtandır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Fahrîyâ itdün teşebbüs bir azîz-i kâmile

   Hamdü-li’llâh saña takrîr eyledi etvâr-ı aşk

   1Ey Fahrî, olgun bir azize bağlandın;

   2Allah'a şükür, o sana aşkın hâllerini açıkladı.

   Fahrî olgun bir azize bağlanıp aşk hâllerini öğrenmiştir; dönüşüm kaynaksız ilhama değil rehber öğretimine dayanır. “Teşebbüs itmek” girişim anlamı taşır; şiir bağlanmayı kişinin kendi attığı ilk adım sayar, gerisini “takrîr”e, yani anlatılana bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle