Hamdüli’llâh Zikr-i Hakkla Yanar Kalbimde Çerâğ

Şiir, Hakk'ın zikrini kalpte yanan kandil, müminin işareti ve evreni ayakta tutan ses olarak anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hamdü-li’llâh zikr-i Hakkla yanar kalbimde çerâğ

   Umarım ki iki âlemde yüzümüz ola ağ

   1Allah'a şükür, Hakk'ın zikriyle kalbimde kandil yanar;

   2iki dünyada yüzümüzün ak olmasını umarım.

   Zikir kalpte kandil yakar ve iki dünyada yüz aklığı umudu doğurur; iç ışık gelecekteki onurun işaretidir. Şiir bir dilekle değil bir şükürle açılır; “hamdü-li’llâh” sözü istenen şeyin bir bölümünün çoktan verilmiş olduğunu baştan kabul eder.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Zikr-i Hakk mü’minlerün her dem şi‘ârındandurur

   Anun-içün zikr-i Hakka hergiz itmezler yasâğ

   1Hakk'ın zikri her an müminlerin işaretidir;

   2bu yüzden Hakk'ı anmayı hiçbir zaman yasaklamazlar.

   Zikir müminlerin şiârı, yani görünür topluluk işaretidir; bu nedenle anışın yasaklanmayacağı savunulur. “Yasâğ” sözcüğü beytin Arapça-Farsça kelime dokusu içinde yalın bir Türkçe olarak durur; hukuk diline geçiş sözcük seçiminde de duyulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kim iderse zikr-i Hakkı bulur elbetde necât

   Zikr-i Hak nâr-ı cehîmden mü’mini ider ırâğ

   1Kim Hakk'ı anarsa kuşkusuz kurtuluş bulur;

   2Hakk'ın zikri mümini cehennem ateşinden uzaklaştırır.

   Hakk'ı anan kurtuluş bulur ve cehennem ateşinden uzaklaşır; bugünkü söz gelecekteki korunmaya bağlanır. “Kim iderse” kalıbı kimseyi dışarıda bırakmaz; kurtuluş bir zümreye değil, eylemi yapan herkese açılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âkil iseñ zikr-i Hakkı itme dilinden cüdâ

   Zikr-i Hakkla dâ’imâ kâim durur sahrâ vü tâğ

   1Akıllıysan Hakk'ın zikrini dilinden ayırma;

   2ova ve dağ Hakk'ın zikriyle sürekli ayakta durur.

   Ova ve dağın zikirle ayakta durması doğayı kişileştirir; akıllı kişiye dilini bu evrensel anıştan ayırmaması söylenir. Beyit insanı taklitçi konuma koyar: sahra ile dağ zaten anıyorsa, susan tek varlık akıllı sayılan kişidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sa‘y ide gör zikr-i Hakka Fahrîyâ leyl ü nehâr

   Hakkun ihsânıyla dâ’im dünyede oldukça sağ

   1Ey Fahrî, gece gündüz Hakk'ın zikri için çalış;

   2dünyada sağ oldukça Hakk'ın ihsanıyla bunu sürdür.

   Fahrî'ye dünyada sağ olduğu sürece gece gündüz zikre çalışması öğütlenir; ömür pratiğin zaman sınırıdır. “Sa‘y ide gör” deyişi zikri bir hâl değil emek sayar; ilk beyitte kendiliğinden yanan kandil, makta'da çalışmayla beslenen bir ateşe dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle