Çeşmi halkı mest edip mahmûr şeklin gösterir

Şiir, görünüş ile hakikat arasındaki çatışmayı göz, gamze, asker safı, vapur, ferman, dürbün ve kadeh imgeleriyle işler. Son beyitte seçkin kişi için edilen talih duası, “gösterirse göstersin” gibi bir belirsiz ödünleme yerine, şarabın nur dolu kadeh biçimini göstermesine bağlanan amaç cümlesiyle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çeşmi halkı mest edip mahmûr şeklin gösterir

   Gamzesi cellâd iken rencûr şeklin gösterir

   Mülk-i sabrı yek hücûm-ı gamzesi târâc eder

   Saf-be-saf müjgânı kim tâbûr şeklin gösterir

   Dûd-ı âh u eşk u sûz-ı kalb-i mazlûmân ile

   Hâne-i ehl-i sitem vapûr şeklin gösterir

   Şâh-ı hüsnü hatt çekip kalmış izârı der-kenâr

   Şimdi enzâra dahi menşûr şeklin gösterir

   Çîre-dest-i hîle çün zıll-ı hayâl-i bî-sebât

   Kendisi gaddâr iken mazûr şeklin gösterir

   Ger tecessüm eylese sermâye-i fahr-ı kibâr

   Hâtem-i elmâs ile semmûr şeklin gösterir

   Nukre-senc oldukça her mâr-ı mezâlim-pîşeye

   Dûr-bîn-i çeşm-i ibret mûr şeklin gösterir

   Gonca-veş dil-hûn iken ehl-i safâ-yı bâtını

   Hande-i sûrî ile mesrûr şeklin gösterir

   Her sifâl-i köhne-i bezm-i harâbât ehline

   Sâgar-ı pür-neşe-i billûr şeklin gösterir

   Şâm-ı vuslatla hayâl-i subh ile âh eyleyip

   Âşıkı mâşûkuna mehcûr şeklin gösterir

   Zûr-ı gamdan rişte-i efkârı kim kem bestedir

   Nazm-ı Hikmet lülü-i mensûr şeklin gösterir

   Sîne-i sîmîni çâk-ı ceyb-i subh-ı nâz edip

   Mihr-veş âyîne-mendin nûr şeklin gösterir

   Vech-i gaddâr halk ile mirât-ı çarh-ı kec-reviş

   Gâh Haccâc u gâh Tîmûr şeklin gösterir

   Zîver-i tâc-ı maârif olsa bir zât-ı ferîd

   Her hünerde hâmesi destûr şeklin gösterir

   Müşg-i terden olsa şâyândır medârı nazmının

   Kim beyâz-ı kâğıdı kâfûr şeklin gösterir

   Neşe-mend-i bezm-i ikbâl etsin ol zâtı Hudâ

   Tâ kime peymâne-i pür-nûr şeklin gösterir

   1Gözü halkı sarhoş ederken kendini mahmur gösterir;

   2gamzesi cellat olduğu hâlde incinmiş görünür.

   3Gamzesinin tek saldırısı sabır ülkesini yağmalar;

   4saf saf kirpikleri bir asker taburu görünümü verir.

   5Mazlumların âh dumanı, gözyaşı ve yanan kalpleriyle

   6zalimlerin evi bir buharlı gemi görünümü verir.

   7Güzellik şahı yüzüne ayva tüyü çizip yanağını kenarda bırakmış;

   8şimdi bakışlara bir ferman gibi görünür.

   9Hilede usta kişi, kararsız bir hayal gölgesi gibi,

   10kendisi zalimken mazur görünür.

   11Büyüklerin övünme sermayesi cisimleşse,

   12elmas yüzük ve samur kürk biçiminde görünür.

   13İbret gözünün dürbünü, zulüm işleyen her yılanı

   14değerini ölçtükçe bir karınca gibi gösterir.

   15İçi temiz kişi gonca gibi kanlı gönüllüyken,

   16yüzeydeki gülüşüyle sevinçli görünür.

   17Harabat ehlinin meclisindeki her eski çanak,

   18neşe dolu billur bir kadeh görünümü verir.

   19Kavuşma gecesinde sabah hayaliyle âh ederek,

   20âşığı sevgilisine uzak düşmüş gibi gösterir.

   21Gamın zoruyla düşünce ipliği gevşek bağlanmışken,

   22Hikmet’in şiiri saçılmış inciler görünümü verir.

   23Gümüş göğsünü naz sabahının yırtık yakası yapıp

   24güneş gibi, aynaya bakanlara nur görünümü verir.

   25Eğri gidişli feleğin aynası halka zalim yüzünü

   26bazen Haccâc, bazen Timur biçiminde gösterir.

   27Eşsiz bir kişi marifet tacının süsü olsa,

   28kalemi her hünerde bir vezir görünümü verir.

   29Şiirinin ekseni taze miskten olsa yeridir;

   30çünkü beyaz kâğıdı kâfur gibi gösterir.

   31Tanrı o kişiyi talih meclisinin neşesine eriştirsin;

   32ta ki şarap, nur dolu bir kadehin biçimini göstersin.

   Celladın kendini yaralı göstermesi sonraki örneklerin ahlaki anahtarıdır: dürbün yılanı karınca, eski çanağı billur kadeh gibi gösterir. Kapanışta Tanrı’dan seçkin kişiyi talih meclisinde neşelendirmesi dilenir; diplomatik “tâ kime” yüzeyi bağlama göre “tâ ki mey” ayrımıyla, şarabın ışıklı kadehi görünür kılması şeklinde ihtiyatla okunur.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle