Yıllardan çıkınca

Fakir Ednâ basılı nokta boşluğuyla açılan şiirde yel, saç, ay ışığı, kaş ve dudak imgeleriyle sevgiliyi anlatır. İkrarından dönenin hesabı Tanrı katında görülür; gamla yoğrulan beden, dostun hem lütuf hem zehir taşıyan şarabı ve solmuş güllerle karanlık bir iç manzaraya dönüşür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çıkıncanız . . . . . yıllardan

   Görünür leşker abdal elleri yine

   1Yıllardan çıkınca [basılı bölüm eksiktir],

   2abdal ordularının elleri yine görünür.

   İlk dizedeki basılı nokta boşluğu tahmin edilmeden korunur; yalnız yıllardan çıkış ifadesi güvenle okunur. Abdal ordusunun ellerinin görünmesi, eksik başlangıcın ardından beliren topluluk görüntüsüdür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Esinceniz bâd-i sabâ yelleri

   İrganur yârimin telleri yine

   1Sabah yeli gibi estiğinizde

   2sevgilimin saç telleri yine sallanır.

   Sabah yelinin esmesi sevgilinin saç tellerini harekete geçirir. Rüzgâr ile saç arasındaki bu fiziksel bağ, kapalı ve noktalı açılıştan sonra şiire canlı bir güzellik sahnesi kazandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Oturmuş tahtına cihânı gözler

   Mehtab nikabında görünür yüzler

   1Tahtına oturmuş, dünyayı gözlüyor.

   2Yüzler ay ışığı örtüsünde görünüyor.

   Tahtında dünyayı gözeten kişi üstün ve uzak bir konuma yerleşir. Ay ışığı peçesinde görünen yüzler ise açıklıkla örtüyü birleştirir; güzellik görünürken bütünüyle ele geçmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çok olur âşıka engelden sözler

   Açılur firdevsin gülleri yine

   1Âşığa engel olanların sözü çoktur.

   2Cennet bahçesinin gülleri yine açılır.

   Âşığın önündeki engel sözlerin çokluğu, aşk yolunun toplumsal baskısını gösterir. Buna karşı firdevs güllerinin açılması, engelin ardından manevi ve estetik ödül umudunu canlı tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mâhitabdır kaşlarının arası

   Lâmelif okunur Elhamd sûresi

   1Kaşlarının arası ay ışığıdır.

   2Orada elifsiz lam ve Elhamd suresi okunur.

   Kaş arası ay ışığına benzetilerek yüz göksel parlaklıkla tasvir edilir. Elifsiz lam ve Elhamd göndermesi, yüz hatlarını kutsal yazı biçimleriyle okuyan geleneksel güzellik anlayışını yansıtır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bin bir âyet ism-i a’zam duâsı

   Lebi sükker ezer dilleri yine

   1Bin bir ayet ve en yüce ad duası vardır.

   2Şeker dudağı yine dilleri ezer.

   Bin bir ayet ve ism-i a'zam duası, sevgilinin yüzünü dinî işaretlerle kuşatır. Şeker dudakların dilleri ezmesi, tatlılığın konuşanı susturacak kadar güçlü olduğu abartılı aşk imgesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kaşlarında mim duâsı yazılur

   İkrârından dönen Hak’dan üzülür

   1Kaşlarına mim duası yazılır.

   2Verdiği sözden dönen Hakk'tan uzaklaşır.

   Kaşta yazılı mim, yüzü okunacak kutsal ve estetik metne dönüştürür. İkrarından dönenin Hakk'tan uzaklaşması ise güzellik tasvirini bağlılık ve ahlak uyarısıyla sınırlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ol hesablar Hak katında çözülür

   Orada sorarlar halleri yine

   1O hesaplar Hak katında çözülür.

   2Orada insanların hâlleri yeniden sorulur.

   Dünyada kapanmayan hesapların Hak katında çözüleceği söylenir. İnsan hâllerinin yeniden sorulması, ikrar ve davranışın ölüm sonrasında da değerlendirileceği inancını belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Gam ile yuğrulmuş vücûdum şehri

   Lûtfu kime ise anadır kahrı

   1Bedenimin şehri gamla yoğrulmuştur.

   2Lütfu kime yönelirse kahrı da onadır.

   Beden şehrinin gamla yoğrulması, kederi insanın bütün yapısına karışan madde gibi gösterir. Lütuf ile kahrın aynı kişiye yönelmesi, sevgilinin iyilik ve eziyetini ayrılmaz bir ikilikte toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Dostun bâdesidir ağusu zehri

    Ayrılmaz gönlümün dumanı yine

    1Onun zehri bile dostun şarabıdır.

    2Gönlümün dumanı yine dağılmaz.

    Dostun zehrinin bile şarap sayılması, âşığın sevgiliden gelen acıyı nimet gibi kabul ettiğini anlatır. Buna rağmen gönül dumanının dağılmaması, bu kabulün kederi ortadan kaldırmadığını gösterir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    Fakir Ednâ’m okumuşum ağından

    Üstâdım Hatâyî firdevs bağından

    1Fakir Ednâ, bu sözü kendi bağından okudum.

    2Üstadım Hatâyî'nin cennet bahçesinden aldım.

    Şair sözünü kendi bağı ile Hatâyî'nin cennet bahçesine bağlayan iki kaynak imgesi kurar. Böylece kişisel nefes, üstadın bereketli öğretisinden alınan ve yeniden yetiştirilen ürün olarak sunulur.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Cihânı seyr eder yolun sağından

    Solmuş âb-ı zemzem gülleri yine

    1Yolun sağından dünyayı seyreder.

    2Zemzem suyunun gülleri yine solmuştur.

    Yolun sağından dünyayı seyretmek, şairi hareket içindeki gözlemci konumuna getirir. Zemzem güllerinin solması kutsal suyla beklenen canlılık arasındaki terslik sayesinde şiiri hüzünlü bir görüntüyle bitirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle