Çok Zamandır İntizarım Kaşı Yayı Görmedim

Uzun süredir görmediği sevgiliyi arayan Ömer, onun nerede olduğunu sorar; güzelliği güneş ve aydan üstün tutarken gerçek dilberliğin âşığa cefa etmemek olduğunu söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çok zamandır intizârım kaşı yayı görmedim

   Yerde midir gökte midir ol hümâyı görmedim

   1Uzun zamandır bekliyorum; yay kaşlıyı görmedim.

   2Yerde midir, gökte midir; o hüma kuşunu görmedim.

   Yay kaşlı sevgili hüma kuşuna benzetilince bekleyiş, erişilmesi güç bir varlığı aramaya dönüşür. Yerde mi gökte mi sorusu, kaybın coğrafi sınırlarını bütünüyle siler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gül gibi bilmem kimin gamhânesin pür nûr eder

   Sesilmez şems ü kamerden hüsnü ayı görmedim

   1Gül gibi, bilmem kimin gam evini nura boğuyor;

   2Güneşten ve aydan seçilemeyen güzellik ayını görmedim.

   Sevgilinin hangi gam evini aydınlattığı bilinmez; güneş ve aydan ayırt edilemeyen ışığı, yokluğunda bile başka bir mekânı nura boğan güçlü bir varlık olarak tasarlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gözüme dünyâ görünmez şimdi gönlüm gamdedir

   Ol melek sîmâ güzel bilmem ki şimdi kandedir

   1Şimdi dünya gözüme görünmüyor, gönlüm gam içinde;

   2O melek yüzlü güzel şimdi nerede, bilmiyorum.

   Dünyanın görünmez oluşu, gönüldeki gamın algıyı kapattığını anlatır. “Nerede?” sorusu melek yüzlü güzeli belirli bir yerde değil, kaybolmuş bir hayat düzeninde arar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hiç değil ağyâr ile zevk u sefâ demlerdedir

   Bakışı bin kan eder çeşmi elâyı görmedim

   1Rakiplerle zevk ve eğlence günlerinde olmadığı kesin;

   2Bakışı bin cana kıyar; o ela gözü görmedim.

   Sevgilinin rakiple eğlenmediğine inanmak kıskançlık içinde küçük bir tesellidir; buna karşı ela gözün bin cana kıyan bakışı, görülmeyen kişinin tehlikeli çekimini korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Böyle bir mahbûb dilber medhederim hasbeten

   Gördü gözüm düştü gönlüm sevdi canım hikmeten

   1Böyle bir sevgiliyi karşılık beklemeden överim;

   2Gözüm gördü, gönlüm düştü, canım hikmet gereği sevdi.

   Övgünün karşılıksız olduğu belirtilir: göz görmüş, gönül tutulmuş, can ise bunu bir hikmet gibi benimsemiştir. Aşk, çıkar değil üç ayrı iç kuvvetin ortak kararı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Günde bin kez nâz ile bâd-i sabâya nisbeten

   Salınup bin nâz ile ol dilrübâyı görmedim

   1Her gün bin nazla sabah rüzgârına öykünerek

   2Salınan o güzel sevgiliyi görmedim.

   Sabah rüzgârına öykünen salınış, sevgilinin hareketini hafif ve canlı kılar. Bin nazın her gün yenilenmesi, yokluk içindeki hatırayı donmuş bir resim olmaktan çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bu zamâne dilberinin her birinde yok vefâ

   İşte dilber ana derler âşıka etmez cefâ

   1Bu çağın güzellerinin hiçbirinde vefa yok;

   2Gerçek sevgili, âşığına eziyet etmeyendir.

   Çağın güzellerine yöneltilen vefasızlık hükmü, güzelliğin ahlaki ölçüsünü değiştirir; gerçek dilberlik yüz çizgisinde değil, âşığa cefa etmemekte aranır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Çok güzel seyrettim ammâ der ki Âşık Ömer’e

   Böyle bir çeşmi müzeyyen dilrübâyı görmedim

   1Çok güzel gördüm ama Âşık Ömer der ki:

   2Böyle süslü gözlü bir güzel görmedim.

   Mahlaslı son birim, çok sayıda güzel görmüş olmayı karşılaştırma kanıtı yapar; süslü ela gözün eşi bulunmayınca uzun bekleyiş, bilinçli ve seçici bir sadakat olarak kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle