Bezm-i Safâya Sâgar-ı Sahbâ Gelür Gider

Şarap kadehinin mecliste medcezir gibi dolaşmasından, aşk hastalığının İsa gelse bile iyileşmemesine uzanan gazel; Nâbî'nin sevgilinin semtindeki karşılıksız bekleyişini anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bezm-i safâya sâgar-ı sahbâ gelür gider

   Gûyâ ki cezr ü medd ile deryâ gelür gider

   1Eğlence meclisine şarap kadehi durmadan gelip gider;

   2sanki deniz, çekilme ve kabarmayla ileri geri hareket eder.

   Kadehin mecliste elden ele dolaşması, denizin medcezirine benzetilir. Bu büyük tabiat hareketi küçük bir meclis nesnesine aktarılınca içki âlemi ritim ve süreklilik kazanır; ‘gelür gider’ redifi de hem kadehin hem dalganın bitmeyen devrini işittirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Açıldığın haber verir ağyara gül gibi

   Dâim bize nesîm-i sebük-pâ gelür gider

   1Gül gibi açtığın haberini rakiplere verir;

   2hafif ayaklı yel durmadan bize gelip gider.

   Hafif esen rüzgâr âşığa haber taşıyan bir ulak gibi görünse de sevgilinin açılışını rakiplere duyurur. Gülün açması sevgilinin yüzünü ve neşesini çağrıştırır; böylece âşığa gelen nesim, beklenen müjdeyi değil kıskançlığı çoğaltan bir haberi getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Olmaz yine marîz-i mahabbet şifâ-pezîr

   Rûy-i zemine bir dahi îsâ gelür gider

   1Aşk hastası yine de şifayı kabul edip iyileşmez;

   2İsa yeryüzüne bir kez daha gelip gitse bile.

   İsa'nın ölüleri diriltme ve hastaları iyileştirme mucizesine gönderme, aşk derdinin tıbbın ve mucizenin ötesinde olduğunu vurgular. Âşığın iyileşememesi, aşk hastalığını mucizenin bile gideremediği bir hâl olarak gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sultân-ı gam nişîmen idelden derûnumu

   Sahrâ-yi kalbe leşker-i sevda gelür gider

   1Gam sultanı iç dünyamı kendine konak edindiğinden beri

   2gönül sahrasına sevda ordusu durmadan gelip gider.

   İç dünya bir ülke, gam onun taht kuran sultanı, sevda ise uçsuz bucaksız gönül sahrasına girip çıkan ordudur. Bu siyasî ve askerî mecaz, kişisel acıyı kuşatma ölçüsüne büyütür; kalbin huzursuzluğu gelip giden birliklerin hareketiyle somutlaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir gün demez o şûh ki âyâ muradı ne

   Çokdan bu kûya Nâbi-i şeydâ gelür gider

   1O cilveli sevgili bir gün olsun ‘Acaba isteği nedir?’ diye sormaz;

   2çılgın Nâbî çok zamandır bu semte gelip gider.

   Son beyitte şair mahlasını kullanarak meclis ve ordu imgelerini gündelik bir ziyaret sahnesine bağlar. Sevgilinin kayıtsızlığı, uzun süredir kapıda dolaşan âşığın muradını sormamasıyla ölçülür; redif artık kozmik değil, yıpratıcı bir bekleyişin tekrarına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle