Dehenin derdüme dermân dediler cânânum

Sevgilinin ağzını hem derman hem dermansızlık kaynağı sayar; aşk şarabı, ok yarası, güzellik mushafı ve delilik girdabıyla acıyı vazgeçilmez bir zevke dönüştürür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dehenin derdüme dermân dediler cânânum

   Bildiler derdümi yohdur dediler dermânun

   1Ey sevgilim, ağzının derdime derman olduğunu söylediler;

   2derdimi bilip senin dermanının olmadığını söylediler.

   Matla iki söylentiyi karşılaştırır: önce ağzın derman olduğu, sonra öyle bir dermanın bulunmadığı söylenir. Sevgilinin ağzının yokluk sayılacak kadar küçük oluşu, hükmü bir söz oyununa çevirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Olsa mahbûblarun ışkı cehennem sebebi

   Hûr u gılmânı kalur kendüsine Rıdvân'un

   1Güzellerin aşkı cehenneme sebep olsa,

   2hurilerle gılmanlar Rıdvan'a kalır.

   İkinci beyit cehennem ihtimalini kabul eder ve sonucu hesaplar: güzellerin aşkı cezaysa cennet nimetleri sahipsiz kalır. Tehdit, tercihi değiştirmek yerine ödülün alıcısız kalışını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Geçdi meyhâneden il mest-i mey-i ışkun olup

   Ne meleksen ki harâb etdün evin şeytânun

   1Halk, aşk şarabıyla sarhoş olup meyhaneden vazgeçti;

   2nasıl bir meleksin ki şeytanın evini harap ettin?

   Üçüncü beyit meyhaneyi boşaltır: halk aşk şarabıyla sarhoş olunca içki mekânından vazgeçer. Sevgiliye melek denmesi ile şeytanın evinin yıkılması, aynı cümlede bir övgü ve bir tahrip haberi taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Urmazam sıhhat içün merhem ohun yarasına

   İsterem çıhmaya zevk-i elem-i peykânun

   1Sağlık için okunun yarasına merhem sürmem;

   2ok ucunun acı zevki çıkmasın isterim.

   Dördüncü beyit iyileşmeyi reddeder: yaraya merhem sürmek acının zevkini de çıkaracaktır. Sağlık ile zevk karşı karşıya konur; tedavi, kaybedilmemesi gereken bir duyguyu silme tehdidi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ne bilür ohumayan Mushaf-ı hüsnün şerhin

   Yere gökden ne içün indügini Kur'ân'un

   1Güzellik mushafının açıklamasını okumayan kişi,

   2Kur'an'ın gökten yere niçin indiğini ne bilir?

   Beşinci beyit güzelliği bir mushafa benzetir ve okumayı şart koşar. Açıklamayı okumayanın vahyin iniş sebebini bilemeyeceği söylenir; sevgilinin yüzü, anlamı ancak okumayla açılan bir metin sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yerden ey dil göge kovmuşdu sirişküm melegi

   Anda hem koymayacakdur oları efgânum

   1Ey gönül, gözyaşım meleği yerden göğe kovmuştu;

   2feryadım onları orada da bırakmayacaktır.

   Altıncı beyit melekleri iki kez yerinden eder: gözyaşı onları yerden göğe kovmuştu, feryat gökte de bırakmayacaktır. Su ile ses, ayrı yönlerden çalışan iki kovucu güç olarak sıralanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey Fuzûlî oluben garka-i girdâb-ı cünûn

   Gör ne kahrın çekerem döne döne devrânun

   1Ey Fuzûlî, delilik girdabına batmışken

   2feleğin döne döne bana çektirdiği kahra bak.

   Makta deliliği bir su girdabı yapar ve feleğin dönüşüyle eşleştirir. “Döne döne” ikilemesi hem girdabın hem devranın hareketini karşılar; kahır, dışarıdan gelen bir dönüşün içine düşmek olarak anlatılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle